اقتصاد و برنامه ریزی شهری

اقتصاد و برنامه ریزی شهری

بازخوانی انتقادی ماتریس سوات در شهرسازی بر پایه واقع گرایی انتقادی

نوع مقاله : نظری و بنیادین

نویسندگان
1 گروه شهرسازی، خانه مرتاض، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 گروه شهرسازی،دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
10.22034/uep.2026.591817.1956
چکیده
ماتریس سوات یکی از پرکاربردترین چارچوب‌های صورت‌بندی موقعیت در دانش و حرفه شهرسازی است؛ بااین‌حال، برداشت یکسانی از ماهیت و اجزای آن وجود ندارد و این تفاوت در خوانش می‌تواند به تحلیل‌ها و راهبردهای متفاوت و گاه متعارض منجر شود. این پژوهش با رویکردی کیفی و متأثر از واقع‌گرایی انتقادی، با هدف بازخوانی منطق مفهومی سوات انجام شده است. در این راستا، پرسشنامه‌های نیمه‌ساختار‌یافته برای اعضای هیئت علمی و متخصصان فعال در حوزه شهرسازی از طریق رایانامه ارسال شد و در نهایت ۳۰ پرسشنامه تکمیل‌شده دریافت گردید. داده‌ها با تحلیل محتوای کیفی و تفسیر پس‌کاوانه بررسی شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که اختلاف در کاربرد سوات عمدتاً از سه ابهام ناشی می‌شود: ماهیت «نقاط» و نسبت آن‌ها با واقعیت یا ادراک کنشگران؛ معیار تمایز محیط‌های درونی و بیرونی؛ و تلقی سوات به‌عنوان ابزاری برای شناخت و تحلیل وضع موجود. بر این اساس، سوات نه ابزار شناخت اولیه، بلکه چارچوبی برای سازمان‌دهی شناخت در جهت تصمیم‌گیری و تدوین راهبرد است؛ «نقطه» باید به جزء مشخص و قابل ارجاع سیستم و محیط پیرامونی آن اشاره کند و تمایز درون و بیرون نیز بر اساس نسبت جزء با سیستم و امکان مداخله تعیین شود. همچنین، قوت، ضعف، فرصت و تهدید صفات ذاتی اجزا نیستند، بلکه جایگاه آن‌ها را نسبت به اهداف برنامه‌ریزی نشان می‌دهند. در نهایت، با بازسازی روابط منطقی این مفاهیم، چک‌لیستی برای تعیین جایگاه اجزای محیط برنامه‌ریزی در ماتریس سوات ارائه شد که می‌تواند به کاهش ابهام‌های مفهومی در کاربست آن کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Review of SWOT in City Planning from a Critical Realist Perspective

نویسندگان English

Mohammad Ghazaie 1
Niloofar Panahi 2
1 Department of City and Regional Planning, Mortaz House, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran
2 Urban Planning Department, Art and Architecture Faculty,,Persian Gulf University, Bushehr, Iran
چکیده English

The SWOT matrix is one of the most widely used frameworks for situation formulation in city planning knowledge and practice. However, there is no uniform understanding of its nature and components, and such differences in interpretation may lead to divergent and, at times, conflicting analyses and strategies. This study adopts a qualitative approach informed by critical realism to critically review the conceptual logic of SWOT. To this end, semi-structured questionnaires were distributed by email to faculty members and professionals active in the field of city planning, resulting in 30 completed questionnaires. The data were analysed using qualitative content analysis and abductive interpretation. The findings indicate that differences in the application of SWOT largely stem from three conceptual ambiguities: the nature of “points” and their relationship to reality or actors’ perceptions; the criteria for distinguishing between the internal and external environments; and the understanding of SWOT as a tool for identifying and analysing the existing situation. Accordingly, SWOT is not a tool for initial recognition, but rather a framework for organising analysed knowledge to support decision-making and strategy formulation. A “point” should refer to a specific and identifiable component of the system and its surrounding environment, while the distinction between internal and external environments should be determined based on the component’s relationship to the system and the possibility of intervention. Furthermore, strengths, weaknesses, opportunities, and threats are not inherent attributes of components; rather, they indicate the position of these components in relation to planning objectives. Finally, by reconstructing the logical relationships among these concepts, a checklist was developed to determine the position of components of the planning environment within the SWOT matrix, which can contribute to reducing conceptual ambiguities in its application.

کلیدواژه‌ها English

SWOT Matrix
City Planning
Critical Realism
Internal and External Environment
SWOT Quadrants

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 23 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 09 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 14 مهر 1405