شناسایی و اولویت‌بندی معیارهای توسعۀ کاربری‌های ورزشی در مناطق شهری با تأکید بر بازدهی اقتصادی فضا

سلیمی, مهدی; لباف, امیرحسین

doi:10.22034/uep.2026.581777.1893

شناسایی و اولویت‌بندی معیارهای توسعۀ کاربری‌های ورزشی در مناطق شهری با تأکید بر بازدهی اقتصادی فضا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مهدی سلیمی ¹

امیرحسین لباف ²

¹ دانشیار مدیریت ورزشی، گروه مدیریت ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² پژوهشگر دور دکتری مدیریت ورزشی، گروه مدیریت ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22034/uep.2026.581777.1893

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی معیارهای توسعۀ کاربری‌های ورزشی در مناطق شهری با تأکید بر بازدهی اقتصادی فضا بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی ـ کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از نظریۀ داده‌بنیاد کلاسیک گلیزر و مصاحبه با ۱۸ خبرۀ مدیریت ورزشی، برنامه‌ریزی شهری و اقتصاد شهری، مفاهیم و مقوله‌های اصلی استخراج شد. در بخش کمی، با تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و نظرات ۱۴ خبره، وزن معیارها محاسبه شد. پنج مقولۀ اصلی شامل اقتصادی ـ مالی (وزن 0/325)، کالبدی ـ عملکردی (0/242)، مکانی ـ زیرساختی (0/198)، مدیریتی ـ نهادی (0/141) و زمینه‌ای (0/094) اولویت‌بندی شدند. در میان زیرمقوله‌ها، پتانسیل درآمدزایی (0/142)، بازگشت سرمایه (0/118) و انعطاف‌پذیری عملکردی (0/097) بالاترین وزن را داشتند. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر ۸ نفر از اساتید و محاسبۀ شاخص‌های CVR (بالای 0/78) و CVI (بالای 0/82) تأیید شد. در بخش کمی، میانگین نرخ ناسازگاری قضاوت‌های خبرگان در روش AHP برابر با 0/048 بود که پایایی مقایسه‌های زوجی را تأیید می‌کند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) روی ۳۸۳ نفر از متخصصان، ساختار پنج عاملی پژوهش را تأیید کرد (0/872= KMO، واریانس کل تبیین‌شده = 43/03 درصد) و همگرایی رتبه‌ای با وزن‌های AHP نشان داد. خط داستان نظری نشان داد بازدهی اقتصادی فضا از طریق زنجیرۀ «اولویت مالی → انعطاف کالبدی → مکان‌گزینی راهبردی → پشتیبانی نهادی → زمینه‌سازی اجتماعی» محقق می‌شود. در شرایط کمبود زمین و منابع عمومی در شهرهای ایران، بازدهی اقتصادی فضا در اولویت بالاتری نسبت به عدالت فضایی صرف دارد. انعطاف‌پذیری، همجواری با کاربری‌های جمعیت‌پذیر و جذب سرمایه خصوصی از مهم‌ترین عوامل توسعۀ کاربری‌های ورزشی شهری هستند.

کلیدواژه‌ها

انعطاف‌پذیری طراحی

بازدهی اقتصادی فضا

کاربری زمین

کاربری‌های ورزشی

موضوعات

کاربری زمین

عنوان مقاله English

Identification, prioritization, and validation of criteria for development of urban sports land uses, with an emphasis on spatial economic productivity

نویسندگان English

Mehdi Salimi ¹

Amir Hossein Labbaf ²

¹ Associated Professor in Sport Management, Department of Sport Management, Faculty of Sports Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran

² Ph.D. Candidate in Sport Management, Department of Sport Management, Faculty of Sports Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran

چکیده English

This study identifies, prioritizes, and validates the criteria for development of urban sports land uses, emphasizing spatial economic productivity. A mixed-methods approach (qualitative-quantitative) was employed. In the qualitative phase, using Glaser’s classical grounded theory and semi-structured interviews with 18 experts in sports management, urban planning, and urban economics, the main concepts and categories were extracted. In the quantitative phase, using the analytic hierarchy process (AHP) and the opinions of 14 experts, the weights of the criteria were calculated. Five main categories were prioritized: economic-financial criteria (weight 0.325), physical-functional criteria (0.242), locational-infrastructural criteria (0.198), institutional-managerial criteria (0.141), and contextual criteria (0.094). Among the sub-criteria, revenue generation potential (0.142), return on investment indicators (0.118), and functional flexibility (0.097) received the highest weights. Furthermore, the results of exploratory factor analysis (EFA) on 383 professionals and experts confirmed the five-factor structure (KMO = 0.872, total variance explained = 43.03%) and showed rank convergence with the AHP weights. The theoretical storyline derived from the data indicated that spatial economic productivity is achieved through a causal chain of “social contextualization → institutional support → strategic location → physical flexibility → financial priority.” The findings showed that, given land scarcity and public resource constraints in Iranian cities, spatial economic productivity takes higher priority over mere spatial justice. Flexible design, adjacency to population-attracting land uses, and the ability to attract private investment are among the most critical factors in the development of urban sports land uses.

کلیدواژه‌ها English

Design Flexibility

Land Use

Spatial Economic Productivity

Sports Land Uses

ReferencesAnet, Z., Razavi, S. M. H., & Sajjadi, S. N. (2023). Spatial optimization to develop the system of construction and operation of sports projects by GIS. Journal of Sport Management and Development, 12(1), 138-157. https://doi.org/10.22124/jsmd.2020.14865.2171
Ashtiyani, R., Mofidi Shemirani, S. M., & Behzadfar, M. (2026). Identification and prioritization of economic indicators influencing the realization of child-friendly sustainable neighborhoods. Urban Economics, 11(1), 29-50. https://doi.org/10.22108/ue.2025.147589.1339
Doğan, H. (2024). Modern Life-building as a biopower strategy: Developing sports spaces in urban, rural, and industrial areas in Turkey. The International Journal of the History of Sport, 41(7), 616-652. https://doi.org/10.1080/09523367.2024.2385058
Fujita, M., Krugman, P. R., & Venables, A. (2001). The spatial economy: Cities, regions, and international trade. MIT Press.
Glaser, B. G. (2016). The grounded theory perspective: Its origins and growth. Grounded Theory Review, 15(01), 4-9. https://groundedtheoryreview.org/index.php/gtr/article/view/223
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
Hajipour, M., & Rasaeinejad, R. (2025). Spatial Flows and transformation of space economic sustainability (case study: Rural areas in Dastgerdān District of Tabās County). Geography and Territorial Spatial Arrangement, 15(55), 1-32. https://doi.org/10.22111/gaij.2025.48937.3209
Hasanalizadeh, M., Ahadnejad Reveshty, M., & Meshkini, A. (2024). Spatial Justice analysis in the distribution and access to joy-generating land uses (case study: Babol City). Urban Economics and Planning, 5(1), 172-185. https://doi.org/10.22034/uep.2024.462734.1503
Hu, N., Shi, G., & Cai, J. (2025). The relationship between demographic factors and the geographical distribution of regional sports consumption. GeoJournal, 90(3), 144. https://doi.org/10.1007/s10708-025-11397-3
Jamili, A., Imani Shamloo, J., & Dargahi, F. (2026). Spatial analysis and integrated multi-criteria decision-making methods: A model to evaluate justice in the distribution of urban services in Tehran. International Journal of Urban Sciences, 30(1), 136-161. https://doi.org/10.1080/12265934.2024.2438184
Li, J., & Yang, W. (2025). The regional differences and group characteristics of sports participation from a sociological perspective. GeoJournal, 90(3), 122. https://doi.org/10.1007/s10708-025-11375-9
Liu, Y., Zhang, S., Zhao, Y., & Yi, D. (2025). A study on the spatiotemporal evolutionary pattern and influencing factors of sports venues in Xi’an. Scientific Reports, 15(1), 13560. https://doi.org/10.1038/s41598-025-98785-4
Lotfieydooyeh, J., & Khanizadeh, M. A. (2021). The estimation of athletic land use site location with the emphasis on social justice and space balance (case study: Shiraz City). Journal of Urban Ecology Research, 11(22), 29-46. https://doi.org/10.30473/grup.2021.8232
Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qual Health Res, 26(13), 1753-1760. https://doi.org/10.1177/1049732315617444
Matheson, V. A., & Baumann, R. (2023). The economic impact of sports facilities, franchises, and events. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-39248-1
Mayen Huerta, C., Zhang, W., Nurse, A., & Clemens, T. (2025). A multi-criteria evaluation framework for assessing green space interventions through a healthy urban planning approach. Cities & Health, 9(2), 332-355. https://doi.org/10.1080/23748834.2024.2442796
Miaux, S., & Garneau, J. (2016). The sports park and urban promenade in the ‘quais de Bordeaux’: An example of sports and recreation in urban planning. Loisir et Société / Society and Leisure, 39(1), 12-30. https://doi.org/10.1080/07053436.2016.1151223
Moradi, A., Khalifeh, S. N., & Dabir, A. (2023). Analysis and evaluation of the level of access to sports uses based on data from Tehran. Sport Management Journal, 15(3), 127-107. https://doi.org/10.22059/jsm.2021.328904.2797
Moslehi, L., & Labbaf, A. H. (2024). Designing an investment attraction model in sports projects. Archives in Sport Management and Leadership, 2(1), 1-13. https://doi.org/10.22108/jhs.2023.136865.1009
Peterson, R. A. (2000). A meta-analysis of variance accounted for and factor loadings in exploratory factor analysis. Marketing Letters, 11(3), 261-275. https://doi.org/10.1023/A:1008191211004
Rezaee, S., Aryan, A., & Mohammadpour, S. (2025). An analysis of the distribution of urban services with an emphasis on the spatial justice approach (case study: Mashhad City). Urban Economics and Planning, 6(1), 96-117. https://doi.org/10.22034/uep.2025.499567.1586
Rezaei, S., Farahani, A., Doroudian, A., & Safania, A. M. (2021). Analyzing the effective factors of Tehran sports space development and providing appropriate solutions, with an emphasis on resistance economy. Sport Management Journal, 13(3), 851-870. https://doi.org/10.22059/jsm.2020.299157.2428
Row, A. T. (1962). The death and life of great American cities [The death and life of great American cities, Jane Jacobs]. The Yale Law Journal, 71(8), 1597-1602. https://doi.org/10.2307/794509
Salimi, M., & Labbaf, A. H. (2023). Sports places site selection with geographic information systems: A review study. Journal of New Studies in Sport Management, 4(4), 972-986. https://doi.org/10.22103/jnssm.2023.20797.1153
Salimi, M., & Labbaf, A. H. (2025). A development model for green management of sports venues and facilities based on grounded theory. Journal of Sport Management and Development, 14(2), 25-44. https://doi.org/10.22124/jsmd.2024.25721.2847
Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2007). Using multivariate statistics (Vol. 5). Pearson, Boston, MA.
Wang, W., Liu, H., Liu, C., & Wu, X. (2026). Multi-criteria evaluation of urban leisure sports parks from a spatial justice perspective: Three parks in Beijing. International Journal of Urban Sciences, 1-22. https://doi.org/10.1080/12265934.2026.2618026
Watkins, M. W. (2018). Exploratory factor analysis: A guide to best practice. Journal of Black Psychology, 44(3), 219-246. https://doi.org/10.1177/0095798418771807
Wendt, P. F. (1957). Theory of urban land values. Land economics, 33(3), 228-240. https://doi.org/10.2307/3144531
Williams, B., Onsman, A., & Brown, T. (2010). Exploratory factor analysis: A five-step guide for novices. Australasian Journal of Paramedicine, 8, 1-13. https://doi.org/10.33151/ajp.8.3.93