تغییرات سبک زندگی اقشار کم‌درآمد و بازتولید ارزش‌های اسلامی در الگوهای زیست اشتراکی؛ مطالعۀ موردی: تبریز

مداین شیشوان, سیده فهیمه; بلیلان اصل, لیدا; ستارزاده, داریوش

doi:10.22034/uep.2025.550144.1727

تغییرات سبک زندگی اقشار کم‌درآمد و بازتولید ارزش‌های اسلامی در الگوهای زیست اشتراکی؛ مطالعۀ موردی: تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیده فهیمه مداین شیشوان ¹

لیدا بلیلان اصل ²

داریوش ستارزاده ³

¹ پژوهشگر دوره دکتری، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران‌

² استاد، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

³ دانشیار، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران‌

10.22034/uep.2025.550144.1727

چکیده

در دهه‌های اخیر، روند شتابان شهرنشینی، تحولات اقتصادی و تغییر الگوهای مصرف و ارتباطات اجتماعی، سبک زندگی اقشار کم‌درآمد شهری را دگرگون کرده است. این تغییرات، الگوهای سکونت و هم‌زیستی را نیز تحت تأثیر قرار داده و در بسیاری از موارد، با ضرورت بازتولید ارزش‌های اسلامی در تعارض قرار گرفته است. در این‌میان، فقدان الگوهای رسمی برای مسکن اشتراکی در ایران، به‌ویژه در شهر تبریز، موجب شده تا مسئلۀ تطبیق سبک‌های نوین زندگی با ارزش‌های دینی و فرهنگی اهمیت بیشتری یابد. هدف اصلی پژوهش، تبیین رابطۀ میان تغییرات سبک زندگی، شدت زیست اشتراکی و بازتولید ارزش‌های اسلامی در سکونتگاه‌های کم‌درآمد تبریز و ارائۀ مدلی بومی برای آیندۀ مسکن اشتراکی است. روش تحقیق کمّی و مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزارهای AMOS و SmartPLS بوده و داده‌ها از ۴۲۰ خانوار به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای دومرحله‌ای گردآوری شده است. نتایج نشان داد تغییرات سبک زندگی با ضریب مسیر 0/34 اثر مستقیم بر بازتولید ارزش‌های اسلامی دارد و از طریق شدت زیست اشتراکی نیز با ضریب غیرمستقیم 0/24 این اثر تقویت می‌شود؛ به‌ گونه‌ای که اثر کل به 0/58 رسید. همچنین، مقدار R² برای بازتولید ارزش‌های اسلامی برابر با 0/62 و مقدار Q² برابر با 0/41 به دست آمد که بیانگر قدرت تبیین و پیش‌بینی بالای مدل است. یافته‌ها تأیید می‌کنند که زیست اشتراکی تنها در صورتی می‌تواند با تغییرات سبک زندگی اقشار کم‌درآمد سازگار شود که اصول اسلامی همچون عدالت، محرمیت، تعاون و امنیت اخلاقی رعایت شود؛ در غیر این‌صورت، نه‌تنها کارآمد نخواهد بود، بلکه می‌تواند در تعارض با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

ارزش‌های اسلامی

تبریز

سبک زندگی

مسکن اشتراکی

موضوعات

مطالعات شهری

عنوان مقاله English

Lifestyle changes of low-income groups and the reproduction of Islamic values in communal housing patterns: a case study of Tabriz

نویسندگان English

Seyedeh Fahimeh Madain Shishvan ¹

Lida Balilan Asl ²

Dariush Sattarzadeh ³

¹ Ph.D. Candidate, Department of Architecture, Ta. C, Islamic Azad University, Tabriz, Iran

² Professor, Department of Architecture, Ta. C, Islamic Azad University, Tabriz, Iran

³ Associate Professor, Department of Urban Planning, Ta. C, Islamic Azad University, Tabriz, Iran

چکیده English

In recent decades, the rapid urbanization process, economic developments, and changes in consumption patterns and social communication have transformed the lifestyle of low-income urban groups. These changes have also impacted patterns of residence and coexistence, and in many cases, have come into conflict with the necessity of reproducing Islamic values. In the meantime, the lack of formal models for communal housing in Iran, especially in the city of Tabriz, has made the issue of adapting modern lifestyles to religious and cultural values more important. The primary objective of this research is to clarify the relationship between lifestyle changes, the intensity of communal living, and the reproduction of Islamic values in low-income settlements of Tabriz and to present a local model for the future of communal housing. The research method is quantitative and based on structural equation modeling using AMOS and SmartPLS software. Data were collected from 420 households using a two-stage cluster sampling method. The results showed that lifestyle changes have a direct impact on the reproduction of Islamic values with a path coefficient of 0.34. This effect is strengthened by the intensity of communal living, with an indirect coefficient of 0.24, so that the total impact is 0.58. Additionally, the R² value for reproducing Islamic values was 0.62, and the Q² value was 0.41, indicating the model’s high explanatory and predictive power. The findings confirmed that communal living can only adapt to lifestyle changes of low-income groups if Islamic principles, such as justice, confidentiality, cooperation, and moral security, are observed; otherwise, it will not only be inefficient but can also conflict with Iranian-Islamic culture.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Values

Lifestyle

Communal Housing

Tabriz

Aghaei P., Sattari Sarbangholi H., & Pakdel Fard M. (2024). Analysis of Security Indicators in Informal Settlements of Tabriz City (Case study: Idaloo Neighborhood). Sustainable Development of Geographical Environment, 6(10): 75-93. https://doi.org/10.48308/sdge.2023.232466.1137. [In Persian]
Bagozzi, R. P., & Yi, Y. (2012). Specification, evaluation, and interpretation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Science, 40(1), 8–34. https://doi.org/10.1007/s11747-011-0278-x.
Bossuyt, D. (2022). Who owns collaborative housing? A conceptual typology of property regimes. Housing, Theory and Society, 39(2), 200–216. https://doi.org/10.1080/14036096.2021.1888788
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Routledge. (Originally published 1979) https://monoskop.org/images/e/e0/Pierre_Bourdieu_Distinction_A_Social_Critique_of_the_Judgement_of_Taste_1984.pdf?utm_source=chatgpt.com.
Cortés-Urra, V., Ersoy, A., Czischke, D., et al. (2024). The potential of collaborative housing to tackle the social deficit of housing: The Chilean case. Journal of Housing and the Built Environment, 39, 697-725. https://doi.org/10.1007/s10901-023-10094-2
Czischke, D., Carriou, C., & Lang, R. (2020). Collaborative housing in Europe: Conceptualizing the field and its governance. International Journal of Housing Policy, 20(3), 335–359. https://doi.org/10.1080/19491247.2019.1707795
De Macedo, J., Ornstein, S., & Elali, G. (2022). Privacy and shared spaces: A systematic review on housing design. Frontiers of Architectural Research, 11(4), 812-828. https://doi.org/10.1016/j.foar.2022.05.006
De Macedo, P. F., Ornstein, S. W., & Elali, G. A. (2022). Privacy and housing: Research perspectives based on a systematic literature review. Journal of Housing and the Built Environment, 37(2), 653–683. https://doi.org/10.1007/s10901-021-09884-3
Ezzati Koroliya Z., Belali Oskui A., Jamali Y., & Monadi A. (2024). Explanation of the Relationship between Single-Courtyard and Double-Courtyard (Inner and Outer) Plans Pattern with the Spatial Organization of Historical Houses. JRIA. 12(2): 75-95. [In Persian]. http://dx.doi.org/10.61186/jria.12.2.5 [In Persian]
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press. https://books.google.nl/books/about/Modernity_and_Self_identity.html?id=Jujn_YrD6DsC&redir_escy.
Griffith, E. J., Jepma, M., & Savini, F. (2022). Beyond collective property: A typology of collaborative housing in Europe. International Journal of Housing Policy, 24(1), 121–150. https://doi.org/10.1080/19491247.2022.2052504
Griffith, M., Yepma, T., & Savini, F. (2024). Collective ownership and neighborhood governance: Rethinking the outcomes of co-housing. Urban Studies, 61(5), 947-964. https://doi.org/10.1177/00420980231151590.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2021). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) (3rd Ed.). SAGE. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7.
Hosseini, L. J., Samadi, A. H., Woldemichael, A., Najaf Gharebelagh, M., Rezaei, S., & Homaie Rad, E. (2021). Household overcrowding in Iran, a low-middle-income country: How major a public health concern is it? Journal of Preventive Medicine and Public Health, 54(1), 73–80. https://doi.org/10.3961/jpmph.20.393
Hosseini, M., Karimi, R., & Mousavi, E. (2021). Household crowding and health outcomes in low-income urban areas of Iran. Journal of Urban Health, 98(4), 512-524. https://doi.org/10.1007/s11524-021-00527-2
Jarvis, H. (2015). Towards a deeper understanding of the social architecture of co-housing: Evidence from the UK, USA, and Australia. Urban Research & Practice, 8(1), 93-105. https://doi.org/10.1080/17535069.2015.1011429.
Makino, K., & Natsume, Y. (2025). Social area versus private space in current Tehran housing: A case study of District 9 apartments. Athens Journal of Architecture, 11, 1–33. https://doi.org/10.30958/aja.11-1-1
Makino, T., & Natsume, Y. (2025). Apartment living and shared facilities in the Middle East: Conflicts and cooperation in everyday practices. Cities, 139, 104411. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.104411.
Rahimi A., & Davatgar Khorsand E. (2024). Investigating the Quality of Urban Public Spaces in Residential Areas of Tabriz City from the Residents’ Point of View Using Hot Spot Analysis and Moran’s Index. Urban Space and Social Life, 3(9): 61-47. https://doi.org/10.22034/jprd.2024.61097.1087. [In Persian]
Salaripour, A., Ramezani, H., Zali, N., & Safaye Karpour, M. (2019). Exploring the quality of neighboring ties in the Iranian Islamic neighborhood and its role in place attachment: Case study of Sagharisazan neighborhood, Rasht. Journal of Studies on Iranian Islamic City, 9(34), 35–47. Retrieved from https://sid.ir/paper/177415/en
Sarstedt, M., Hair, J. F., Pick, M., Liengaard, B. D., Radomir, L., & Ringle, C. M. (2022). Progress in partial least squares structural equation modeling use in marketing research in the last decade. Psychology & Marketing, 39(5), 1035-1064. https://doi.org/10.1002/mar.21640.
Soleimani M., & Gharehbaglou M. (2021). Spatial Assessment of Spontaneous Settlements in Connection with the Living Structure of Residents (Case Study: Northern Zone Settlements in Tabriz). Motaleate Shahri, 10(40): 119-132. https://doi.org/10.34785/J011.2021.115. [In Persian]
UN-Habitat. (2022). Shared spaces and social resilience in low-income housing. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org
UN-Habitat. (2022). World Cities Report 2022: Envisaging the future of cities. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/wcr/
World Bank. (2022). Poverty and Shared Prosperity 2022: Correcting Course. Washington, DC: World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1893-6
World Bank. (2022). Urban inequality and housing strategies. Washington, DC: World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/37410