سنجش اثرگذاری ساختارهای سازمانی‌ـ نهادی و سازوکار عمل آن‌ها در گسترش منطقۀ ‌کلان‌شهری‌تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

مقدمه
در دهه‌های اخیر رشد مناطق شهری در سراسر جهان به موضوعی چالش‌برانگیز بدل شده و درک‌ نیروها و سازوکارهای محرک پراکنده‌رویی‌ شهری به منظور ارائۀ راهبردهای ‌مؤثر مهار رشد شهری، دارای اهمیت ویژه‌ای است. پدیدۀ پراکنده‌ر‌ویی شهری ـ منطقه‌ای به عنوان یکی از تغییرات فضایی با الگوی پراکنده‌رویی شهرها در مناطق کلان‌شهری مرتبط است. بنابراین، درک پویایی‌های پراکنده‌رویی‌ شهری - منطقه‌ای، امری حیاتی و مهم است، زیرا رشد و گسترش فضایی شهرها و مناطق کلان‌شهری، نه تنها باعث تبدیل فزایندۀ زمین‌های کشاورزی به شهرها شده، بلکه تقاضا برای منابع طبیعی جدید را که برای محیط زیست جهانی بسیار حیاتی هستند نیز افزایش داده است. با توجه به مطالعات صورت‌گرفته در خصوص رشد فضایی منطقۀ کلان‌شهری، شاهد رشد نامتعارف منطقۀ مادرشهری و رشد فضایی گسستۀ آن هستیم. رشدی که در دورۀ 50 سالۀ اخیر مراحل گوناگونی را طی کرده و پیامدهای آن در قالب شکل‌گیری منطقۀ شهری، گسیختگی حومه‌ای و زوال مادرشهر اصلی نمود فضایی یافته است. بر ‌همین اساس در پژوهش حاضر، ساختارها و سازوکارهای سازمانی‌ـ نهادی محرک رشد فضایی فزایندۀ منطقۀ کلان‌شهری تهران به عنوان یکی از عوامل مهم شکل‌دهندۀ فرایندهای رشد شهری مورد سنجش قرار گرفته‌اند.
مواد و روش
بر پایۀ پیشینۀ مطالعاتی و همچنین ماهیت موضوع، تلاش شد از روش‌های ترکیبی (تلفیقی از داده‌های کمی و کیفی) برای درک میزان اثرگذاری سازوکارها و درک علل به وجودآمده بر شکل‌گیری ساختارهای فضایی توسعۀ این منطقه استفاده شود. کدگذاری کیفی داده‌های حاصل از مصاحبه با 18 نفر از اساتید دانشگاه، مدیران شهری و کارشناسان سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط، امکان شناسایی مقولات کلیدی اصلی، محوری و مؤلفه‌های تشکیل‌دهندۀ مقولات محوری سازمانی‌ـ نهادی اثرگذار بر رشد منطقۀ کلان‌شهری تهران را فراهم آورد. سپس، بر مبنای نتایج این کدگذاری‌ها پرسشنامه‌ای مشتمل بر 52 سؤال محوری تنظیم شد. سنجش نحوۀ اثرگذاری سازوکار عمل ساختارهای سازمانی‌ـ نهادی (به تفکیک 3 بخش سازمان‌ها و نهادهای دولتی و رسمی، نهادها و ادارات محلی و ‌نهادهای نیمه‌رسمی) با کمک محاسبۀ میانگین وزنی مقولات محوری و مؤلفه‌های شکل‌دهندۀ سازوکار‌ها و رتبه‌بندی این مقولات و مؤلفه‌ها صورت گرفته است. سنجش میزان تأثیرگذاری هر یک از این عوامل در قالب طیف لیکرت انجام پذیرفت. با بررسی نتایج پرسشنامه‌ها و محاسبۀ ارزش میانگین وزنی، سازوکار اثرگذاری هر یک از مقولات محوری و مفاهیم شکل‌دهندۀ آن‌ها مشخص شد که در مجموع، رتبه‌بندی میانگین وزنی امتیازهای تخصیص‌داده‌شده، مشخص کرد کدام مقوله‌های محوری و مؤلفه‌های شکل‌دهندۀ آن‌ها بیشترین میزان امتیاز را کسب کرده و بالاترین سهم را در رشد بیرونی فزایندۀ منطقۀ کلان‌شهری تهران داراست.
یافته‌ها
نتایج نشان می‌دهند تأثیرگذاری نهادها و ادارات محلی با ‌ارزش میانگین 4/25 ‌بین ساختارهای‌کلان سازمانی‌ـ نهادی، بیشترین میزان اثرگذاری بر رشد بیرونی تصاعدی منطقۀ کلان‌شهری تهران را داشته و سازمان‌ها و نهادهای شبه‌دولتی ‌و نیمه‌رسمی و سازمان‌ها و نهادهای دولتی و ‌رسمی به‌ترتیب با نمرۀ میانگین 4/17، 3/96 در رتبۀ دوم و سوم قرار دارند. بین سازوکارهای اثرگذار، مؤلفۀ خلأ نظارتی نهادها و ادارات محلی با میانگین وزنی 4/46 بیشترین سهم را به خود اختصاص داده و مؤلفه‌های خلأ نظارتی منتج از ضعف تقسیمات سیاسی، از بین سازوکار‌های نهادها و ادارات محلی و همچنین، فقدان ابزارهای نظارتی مؤثر و نبود مرجع نظارتی واحد در برخورد با فرایندهای غیررسمی در میان سازوکار‌های سازمان‌ها و نهادهای دولتی و ‌رسمی به‌ترتیب با میانگین وزنی 4/50 و 4/42 بیشترین میزان اثرگذاری را بر تصرف اراضی و رشد منطقۀ کلان‌شهری تهران گذاشته‌اند.
نتیجه‌گیری
مطابق نتایج به‌دست‌آمده، نهادها و ادارات محلی در مجموع از طریق سازوکار‌های ضعف عملکرد ‌مدیریتی، خلأ نظارتی و تخلفات و فرایندهای غیررسمی، بیشترین تأثیر را در تصرف اراضی منطقه دار‌ند. در حالی که سازمان‌ها و نهادهای شبه‌دولتی ‌و نیمه‌رسمی و سازمان‌ها و نهادهای دولتی و رسمی منطقه به‌ترتیب با نمرۀ میانگین 4/17 و 3/96 در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند. درواقع، با حرکت به سمت حریم و پیرامون کلان‌شهر تهران و سایر شهرها و روستاهای استان به دلیل ساختارها و دلایل بنیادینی نظیر فقدان رویکرد منطقه‌گرایی در ساختارهای فاقد جامع‌نگری و ماهیت غالب سیاستگذاری مناطق کلان‌شهری و ساختارهای قانونی نظیر مکفی نبودن قوانین در حریم و خارج از حریم، فعل و انفعالات موجود در این محدوده‌ها، آن چنان که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرد. بنابراین خلأ شکل‌گرفته منتج از حفره‌های قدرت در این محدوده‌ها، بستر مناسبی را برای رخنه کردن و تشدید فساد اداری رایج بین برخی کارکنان و مسئولان نهادها و ادارات محلی واقع در این حوزه‌ها فراهم آورده است. بدیهی است با فاصله گرفتن هر چه بیشتر از نواحی مرکزی و حرکت به سمت سطوح خردتر تقسیمات سیاسی منطقه، این خلأ نظارتی افزایش می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Measuring the Effectiveness of Organizational-Institutional Structures and The Mechanism of Their Action in The Growth and Physical Expansion of The Tehran Metropolitan Region

نویسندگان [English]

  • Gelareh Shahhosseini 1
  • Mojtaba Rafieian 2
  • Hashem Dadashpoor 3
1 Ph. D., Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction 
The expansion of urban space around the world has become a challenging issue in recent decades. To develop effective strategies to curb urban growth, understanding the forces and driving mechanisms of urban sprawl has particular importance. The phenomenon of urban-regional sprawl as one of the spatial changes is related to the pattern of sprawl of cities in metropolitan areas. Therefore, understanding the dynamics of urban-regional sprawl is vital, since, the spatial growth and expansion of cities and metropolitan areas have not only caused the increasing transformation of agricultural land into cities but also increased the demand for new natural resources that are very vital for the global environment. According to the studies conducted regarding the spatial growth of the metropolitan area, we are witnessing unusual growth of the metropolitan area and its discrete spatial development. The growth that has gone through various stages in the last 50 years and its consequences have been spatially manifested in the form of the formation of the urban area, the fragmentation of the suburbs, and the decline of the main metropolitan. Based on this, in this research, the organizational-institutional structures and mechanisms driving growth and spatial expansion of the Tehran metropolitan region have been measured and evaluated.
Methods and Materials
Based on the background study as well as the nature of the subject, an attempt was made to use mixed methods (a combination of quantitative and qualitative data) to understand the effectiveness of the mechanisms and to understand the causes of the formation of the spatial structures of the region’s development. Qualitative coding of the data obtained from the interview with 18 university professors, city managers, and experts of related organizations and institutions made it possible to identify the main key categories and the components that form the organizational-institutional core categories that affect the growth of the metropolitan area of Tehran. Then, based on the results of these codings, a questionnaire consisting of 52 key questions was prepared with measuring the effectiveness of the mechanism of organizational-institutional structures (separated by 3 departments of government and official organizations and institutions, local institutions, and administrations and semi-official institutions) with calculating the weighted average of the core categories and components that form the mechanisms and ranking these categories and components. Measuring the influence of each of these factors was done in the form of a Likert scale. By examining the results of the questionnaires and calculating the weighted average value, the impact mechanism of each of the central categories and their forming concepts was determined, and in total, the weighted average rating of the assigned points determined which central categories and their forming components won the most privilege and the highest share in the increasing external growth of the metropolitan area of Tehran.
Findings
Local institutions and administrations with an average score of 4.25 among organizational-institutional structures have the greatest impact on the exponential external growth and expansion of the region, and quasi-governmental and semi-official organizations and institutions and governmental and official ones are ranked second and third with an average score of 4.17 and 3.96 respectively. Among the effective mechanisms, the monitoring gap mechanism of local institutions and administrations has the largest effect with a weighted mean of 4.46. and the components of the monitoring gap resulting from the weakness of political divisions among the mechanisms of local institutions and administrations and the lack of effective monitoring tools and the absence of a single supervisory authority in dealing with informal processes among the mechanisms of government and official organizations and institutions have the greatest impact on land acquisition in the region with a weighted mean of 4.50 and 4.42 respectively. 
Conclusion
According to the obtained results, local institutions and administrations as a whole have the greatest influence on land acquisition in the region through the mechanisms of weak management performance, monitoring gaps, and informal processes. While quasi-governmental and semi-official organizations and institutions and governmental and official organizations and institutions of the region are in the second and third ranks with an average score of 4.17 and 3.96, respectively. In fact, by moving towards the periphery and around the metropolis of Tehran and other cities and villages of the province due to fundamental structures and reasons such as the lack of a regionalism approach in structures that lack comprehensiveness and the dominant nature of metropolitan policymaking area and legal structures such as insufficient laws in the sanctuary and outside from privacy, the interactions in these areas are not taken into consideration as they should be. Therefore, the monitoring gap formed due to the power holes in these areas has provided a suitable platform for infiltrating and intensifying the common administrative corruption among some employees and officials of local institutions and offices in these areas. Obviously, this monitoring gap will increase by moving away from the central areas and moving towards the smaller levels of political divisions in the region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Sprawl
  • Organizational-Institutional Structures
  • Tehran Metropolitan Region
  • Land Acquisition
[1] Rafieian, M., Shah Hosseini, G., Dadashpoor, H. Meta-Analysis of Studies on Metropolitan ‎Regions in Iran. Armanshahr Architecture & Urban Development, 2022; 15(38): 247-270 .doi: 10.22034/aaud.2022.264906.2392 [ In Persian] 
[2] Hortas-Rico, M., Sole-Olle, A. Does urban sprawl increase the costs of providing local public services? Evidence from spanish municipalities. Urban Studies, 2010; 47: 1513–1540.https://doi.org/10.1177/0042098009353620
[3] Vasanen, A. Functional polycentricity: Examining metropolitan spatial structure through the connectivity of ‎urban sub-centers. Urban Studies, 2012; 49: 3627–3644.‎ https://doi.org/10.1177/0042098012447000
[4] Salvati, L., Zambon, I., Chelli, F.M. Serra, P. Do spatial patterns of urbanization and land consumption reflect ‎different socioeconomic contexts in Europe?. Science of Total Environment, 2018; 625: 722–730.‎ https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.12.341
[5] Tabuchi, T., & Thisse, J. F. A new economic geography model of central places. Journal of Urban Economics, ‎‎2011; 69(2): 240-252.‎ https://doi.org/10.1016/j.jue.2010.11.001
[6] Tian, G., Jiang, J., Yang, Z., & Zhang, Y. The urban growth, size distribution and spatio-temporal dynamic ‎pattern of the Yangtze River Delta megalopolitan region, China. Ecological Modelling, 2011; 222(3): 865-878.‎ https://doi.org/10.1016/j.ecolmodel.2010.09.036
[7] Cerina, F., & Mureddu, F. Is agglomeration really good for growth? Global efficiency, interregional equity and ‎uneven growth. Journal of Urban Economics, 2014; 84: 9-22. https://doi.org/10.1016/j.jue.2014.08.006
[8] Martellozzo, F., Amato, F., Murgante, B., Clarke, K.C. Modelling the impact of urban growth on agriculture and ‎natural land in Italy to 2030. Applied Geography, 2018; 91: 156–167.‎ https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2017.12.004
[9] Cheng, H., Liu, Y., He, S., Shaw, D. From development zones to edge urban areas in China: A case study of ‎Nansha, Guangzhou City. Cities, 2017; 71: 110–122. DOI:10.1016/j.cities.2017.07.015
[10] Hosseini,S.H, Hosseini,M. Analysis of factors affecting Sprawl in urban areas of Iran. MJSP; 19 (4) :33-66. http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-9461-en.html[ In Persian]
[11] Talkhabi, H. R., Soleimani, M., Saeidnia, A., Zanganeh, A. Metropolis Explosion and Sprawl of Tehran within the Framework of Urban Decline Theory. Geographical Urban Planning Research (GUPR), 2018; 6(3): 451-472. DOI: 10.22059/JURBANGEO.2018.251153.859[ In Persian]
[12] Mansourian, H. Population Dynamics and Land Cover Patterns in Tehran Metropolitan ‎Region. Geographical Urban Planning Research (GUPR), 2016; 4(4): 613-633.  https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_62198.html?lang=en[ In Persian]
[13] Dadashpoor, H., Miri Lavasani, A. R. Analysis of Spatial Patterns of Sprawl in Tehran Metropolitan ‎Region. Spatial Planning, 2015; 5(1): 123-146. DOR: ‎20.1001.1.22287485.1394.5.1.7.8 [ In Persian]
[14] Asadie, I., Zebardast, E. Analysis of sprawl pattern in Tehran metropolitan region: with focus on impacts ‎of decision-making and growth control fragmentation. Journal of Architecture and Urban Planning, 2013; ‎‎6(11): 89-106. [ In Persian]
[15] Arabi,M. Organizes & Expanding Structural-Spatial Tehrans Metropolitan area, By Emphasis City Restricted Area.Ph.D Dissertation in Geography and Urban Planning; 2008:Tehran, Teacher Training University, Earth Sciences Faculty. [ In Persian]
[16] Dadashpoor, H., Zahedpour, S. Examining the Spatial Pattern of Industrial Activities in Tehran Metropolitan Region. Journal of Geography and Regional Development, 2019; 16(2): 179-212. https://doi.org/10.22067/geography.v16i2.60676[ In Persian]
[17] Tabibian,M.,Asadie,I Investigation and Analysis of Factors Affecting the Spatial Development of Mega-city Regions. Journal of Architecturt and Urban Planning,2008;2:5-23. [ In Persian]
[18] Dadashpoor, H., Alidadi, M. Morphological Analysis of Population Distribution in Tehran Metropolitan Region (TMR). Human Geography Research, 2018; 50(1): 109-125. DOR: 10.22059/JHGR.2016.59086 [ In Persian]
[19] Li, W., Zhou, W., Han, L., & Qian, Y. Uneven urban-region sprawl of China’s megaregions and the spatial relevancy in a multi-scale approach. Ecological Indicators, 2019; 97: 194-203. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2018.10.004
[20] Hagler, Y. Defining US megaregions. America‏ ‏‎2050, 2009: Regional ‎Assoc‎iation Planning‎. ‎
[21] Shahhosseini, G. Explanation and searching for mechanism beyond informal processes causing sprawl (Case Study: Tehran metropolitan region). Ph.D Dissertation in Urban and Regional Planning; 2022:Tehran, Tarbiat Modares University, Faculty of Art and Architecture.. [ In Persian]
[22] Jaeger, J. A., Bertiller, R., Schwick, C., & Kienast, F. Suitability criteria for measures of urban sprawl. Ecological ‎indicators, 2010; 10(2): 397-406.‎ https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2009.07.007
[23] Glaeser, E.L., Kahn, M.E. Sprawl and urban growth. In: Henderson, J. Vernon, Thisse, Jacques-François (Eds.), ‎Handbook of Regional and Urban Economics, 2004; 4: 2481–2527.‎
[24] Cunningham, C. Growth controls, real options, and land development. The Review of Economics and Statistics, ‎‎2007 ;89 (2): 343–358.‎ DOI:10.1162/rest.89.2.343
[25] Brueckner, J.K., Sridhar, K.S. Measuring welfare gains from relaxation of land use restrictions: the case of india’s ‎building-height limits. Regional Science and Urban Economics,. 2012; 42 (6):1061–1067‎‏.‏ https://doi.org/10.1016/j.regsciurbeco.2012.08.003
[26] Geshkov, M.V., De Salvo, J.S. The effect of land use controls on the spatial size of U.S. urbanized areas. Journal of Regional Science, 2012; 52(4): 648–675. https://doi.org/10.1111/j.1467-9787.2012.00763.x
[27] Ehrlich, M. V., Hilber, C. A., & Schöni, O. Institutional settings and urban sprawl: Evidence from Europe. Journal of Housing Economics, 2018; 42: 4-18. https://doi.org/10.1016/j.jhe.2017.12.002
[28] Kamanroudi, M., parizadi, T., bigdeli, M. Spatial expansion process of settlements in the periphery of Tehran Metropolis (Case study: Urban area of Slamshahr-Robatkarim). Motaleate Shahri, 2017; 6(21): 51-64. [ In Persian]
[29] Azizi, M. M., Yarmohammadi, S. The Effects of a Country’s New Divisions on Urban Sprawl: The Case Study: Bojnourd City, Iran. Honar-Ha-Ye-Ziba: Mem4ary Va Shahrsazi, 2014; 19(2): 103-116. DOI: 10.22059/JFAUP.2014.55396 [ In Persian]
[30] Sedighi, S., Darban Astane, A., Rezvani, M. R. An Investigation of the physical and political Factors Affecting land Use Changing of Mahmoudabad Town. Spatial Planning, 2018; 7(2): 39-58.  https://doi.org/10.22108/sppl.2018.81442.0[ In Persian]
[31] Irandoost, K., habibi, K., khandan, M. Factors affect on Urban Sprawl in Iranian Cities (Case Study of Rasht city). Geographical Planning of Space, 2018; 8(28): 67-82. [ In Persian]
[32] Abazari, I., Hosseinpour, J. The Impact of Mission Challenges on the Security Unit of the National Land and Housing Organization in Combating against land Speculation (Case Study: Security Unit of Tehran Province). Police Management Studies Quarterly, 2018; 13(2): 215-234. [ In Persian]
[33] Khajavi,A.Ghanavati,J. Theoretical and practical study of the role of stabilizing government ownership in preventing the phenomenon of landtake. karagah, 2018; 12(42): 24-37.[ In Persian]
[34] saeedifard, F., Razavian, M., Ghourchi, M. The reflection of a rentier economy on the spatial organization of metropolitan urban planning with an emphasis on human-centered approach (Case Study: Region 1 Tehran). Researches in Earth Sciences, 2018; 9(2): 145-164. DOI: 10.29252/ESRJ.9.2.145 [ In Persian]
[35] Dehghani, A., Towfigh, E. Genealogy of Contemporary Tehran’s Order: With an Emphasis on the Role of Commission of the Fifth Article. Iranian Journal of Sociology, 2017; 18(2): 1-27. DOR: 20.1001.1.17351901.1396.18.2.1.1[ n Persian]
[36] Jalalian, H.,Ziaeian,P. Darouie, P.Karimi,K. Analysis of urban creep and land use changes (comparative studies of Urmia and Isfahan cities). Physical development planning, 2013; 2(4): 73-98. [ In Persian]
[37] Amozad Mehdiraji M, Jalali A, Alipur A, Papoli Yazdi M H, Ghorbani M. “National Transfer Lands “ Project Aimed at Developing or Conduit for Land Grabbing in Northern Iran (Case Study: Department of Natural Resources and Watershed Area Sari,Mazandaran). GeoRes 2016; 31 (1) :138-156. http://georesearch.ir/article-1-78-fa.html [ In Persian]
[38] amiribesheli M, mogtabazadekhanghahi H, ziari Y, nourikermani A. Pattern of decision making of urban land policies in the physical development (case study: SARI). jgs 2019; 19 (54) :125-146. DOI:‎ 10.29252/jgs.19.54.125. [ In Persian]
[39] Esmaeilzadeh, H., Salehpour, S., Ghasemian, Z., Mazaheri, A. Identification of Effective Factors Creating Space in Periphery of Cities (Case Study: Urmia City). Geographical Urban Planning Research (GUPR), 2018; 6(1): 23-54.  DOI: 10.22059/JURBANGEO.2018.226411.707 [In Persian]
[40] Massey, D. “Power-geometry and a progressive sense of place Londo Oxford University Press; 2012.
[41] Ma,Y.,Xu,RRemote Sensing Monitoring and Driving Forces Anlysis of Urban Expansion in Guangzho City,China. Habitat International;2009,34:228-235. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0197397509000745
[42] KHAN, M. Governance capabilities and the property rights transition in developing countries. 2009.‏
[43] Follmann, A.‚ Urban mega-projects for a ‘world-class’ riverfront- The interplay of informality, flexibility and exceptionality along the Yamuna in Delhi, India‚ Habitat International;2014: 1-10.  https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2014.02.007
[44] Milan, B. F., & Creutzig, F. Municipal policies accelerated urban sprawl and public debts in Spain. Land Use Policy, 2016; 54: 103-115. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2016.01.009
[45] Hortas-Rico, M. Urban sprawl and municipal budgets in Spain: a dynamicpanel data analysis. Papers in Regional Science, 2014; 93: 843–864. https://doi.org/10.1111/pirs.12022
[46] Li, H., Wei, Y. D., Liao, F. H., & Huang, Z. Administrative hierarchy and urban land expansion in transitional China. Applied Geography, 2015; 56: 177-186 .https://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.029