ارزیابی مؤلفه‌های پایداری اجتماعی میادین شهری از منظر شادکامی سالمندان (مورد‌پژوهی: میدان نقش جهان اصفهان)

دوزدوزانی, یاسمین

doi:10.22034/uep.2026.590370.1947

ارزیابی مؤلفه‌های پایداری اجتماعی میادین شهری از منظر شادکامی سالمندان (مورد‌پژوهی: میدان نقش جهان اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

یاسمین دوزدوزانی

استادیار، گروه معماری، واحد آذرشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آذرشهر، ایران

10.22034/uep.2026.590370.1947

چکیده

تغییرات ساختاری جمعیت در دهه‌های اخیر و افزایش روزافزون سالمندان در شهرهای ایرانی، ضرورت بازطراحی فضاهای عمومی را با رویکردی انسان‌محور به دغدغه‌ای اصلی تبدیل کرده است. در این‌میان، میادین شهری به‌مثابه قلب تپندۀ حیات جمعی، نقشی تعیین‌کننده در ارتقای شادی و پایداری اجتماعی این گروه ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفه‌های پایداری اجتماعی میادین شهری از منظر شادی سالمندان و با مطالعۀ موردی میدان نقش‌جهان اصفهان انجام شده است. این تحقیق با روش ترکیبی اکتشافی متوالی و با استفاده از مشاهدات میدانی، مصاحبه با ۱۲ کنشگر کلیدی و پرسشنامه در میان ۴۰۰ سالمند ۶۰ سال و بالاتر صورت پذیرفته است. پایایی ابزار با محاسبۀ ضریب آلفای کرونباخ معادل 0/83 تأیید شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد از میان ۲۵ گویه در پنج مؤلفۀ پایداری اجتماعی و شادکامی، مؤلفه‌های «هویت و اصالت معماری» با میانگین 4/81، «خاطره‌انگیزی فضا» با میانگین 4/62 و «حس تعلق به مکان» با میانگین 4/45 بالاترین امتیاز را کسب کرده‌اند. در مقابل، «مبلمان استراحت مناسب» با میانگین 2/67، «دسترسی‌پذیری فراگیر» با میانگین 2/84 و «دسترسی به سرویس بهداشتی» با میانگین 3/02 مهم‌ترین کاستی‌ها هستند. نتایج همبستگی پیرسون نشان می‌دهد تمامی پنج عامل پایداری اجتماعی با شادی سالمندان رابطۀ مثبت و معنادار دارند. عامل «حسی ـ روانی» با ضریب 0/92 قوی‌ترین و «دسترسی و حمل‌ونقل» با ضریب 0/69 ضعیف‌ترین رابطه را دارند. میدان نقش‌جهان علی‌رغم کاستی‌ها، به‌ واسطۀ سرمایه عظیم معنایی و تاریخی خود، بستری شایسته برای شادی سالمندان فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

پایداری اجتماعی

شادکامی

سالمندان

میادین شهری

میدان نقش جهان اصفهان

20.1001.1.28212118.1406.8.1.10.3

موضوعات

مطالعات شهری

عنوان مقاله English

Evaluation of social sustainability components of urban squares from the perspective of elderly happiness (case study: Naqsh-e Jahan Square, Isfahan)

نویسنده English

Yasmin Doozdoozani

Assistant Professor, Department of Architecture, Aza.C, Islamic Azad University, Azarshahr, Iran.

چکیده English

Demographic transformations in recent decades and the growing elderly population in Iranian cities have made redesigning public spaces with a human-centered approach a primary concern. Urban squares, as the beating heart of collective life, play a decisive role in enhancing happiness and social sustainability for this group. This study aims to evaluate the components of social sustainability in urban squares from the perspective of elderly happiness, with a case study of Naqsh-e Jahan Square in Isfahan. The research employs a sequential exploratory mixed-method approach, utilizing field observations, interviews with 12 key informants, and a questionnaire survey of 400 elderly individuals aged 60 and above. Instrument reliability was confirmed with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.83. Data were analyzed using SPSS software. Findings indicate that among 25 items across five components of social sustainability and happiness, “architectural identity and authenticity” (mean=4.81), “memorability of space” (mean=4.62), and “sense of place attachment” (mean=4.45) received the highest scores. Conversely, “adequate resting furniture” (mean=2.67), “universal accessibility” (mean=2.84), and “access to restrooms” (mean=3.02) were identified as the most significant shortcomings. Pearson correlation results show that all five components of social sustainability positively and significantly relate to elderly happiness. The “sensory-psychological” component (r=0.92) shows the strongest correlation, while “accessibility and transportation” (r=0.69) shows the weakest. Despite its deficiencies, Naqsh-e Jahan Square, through its immense semantic and historical capital, provides a worthy setting for elderly happiness.

کلیدواژه‌ها English

Elderly

happiness

Isfahan

Naqsh-e Jahan Square

social sustainability

urban squares

Ahani S., Auobi V., & Lavasani N. (2027). A justice-oriented multilayer analysis of urban travel behavior in Tehran: Integrating psychological, social, and structural dimensions. Urban Economics and Planning, 7(12): 48-67. https://doi:10.22034/uep.2026.578775.1861 [In Persian]
Alalhesabi M., & Rafiee F. (2013). Evaluation of the requirements in public space for elderly: A case study in Kholdebarin Park, Shiraz, Iran. Armanshahr Architecture & Urban Development, 5(9): 247-257. https://www.armanshahrjournal.com/article_33257_en.html [In Persian]
Barker, R. G. (1968). Ecological psychology: Concepts and methods for studying the environment of human behavior. Stanford, CA: Stanford University Press. https://www.scirp.org/reference/ReferencesPapers?ReferenceID=1628180
Brown, E. A., Finkelstein, F. O., Iyasere, O. U., & Kliger, A. S. (2017). Peritoneal or hemodialysis for the frail elderly patient: the choice of two evils? Kidney International, 91(2), 294-303. https://doi.org/10.1016/j.kint.2016.08.026
Buffel, T., & Phillipson, C. (2018). A manifesto for the age-friendly movement: Developing a new urban agenda. Journal of Aging & Social Policy, 30(2), 173-192. https://doi.org/10.1080/08959420.2018.1430414
Elias Bibri, S., & Krogstie, J. (2019). Generating a vision for smart sustainable cities of the future: A scholarly backcasting approach. European Journal of Futures Research, 7(5), 1-20. https://doi.org/10.1186/s40309-019-0157-0
Ghafari S. R., & Mohamadi Dehcheshme P. (2013). An investigation of blocking phenomenon in urban pavements – Case study of Shahr-e-Kord-Melat Street. Quarterly of Geographical Data (SEPEHR), 21(84): 121-132. https://www.sepehr.org/article_26035_en.html?lang=fa [In Persian]
Harandi M., Rafeian M., Saberi H., & Shabani A. (2021). Theoretical model of an age-friendly city using a meta-synthesis model. Scientific Journal, 11(44): 129-144. https://doi.org/10.22034/jgeoq.2021.136658 [In Persian]
Isalou S., J., M., & Kh A. (2015). The needs and problems of the elderly in urban areas: A case study of Central Qom. Shahabedin Journal of Social Work Research, 2(6): 1-41. https://doi.org/10.22054/rjsw.2015.7891 [In Persian]
Jalaliyan E., Tardast Z., & Waysian M. (2020). Explaining the biosafety citizen pattern (Case study: 9th and 10th District of Tehran Metropolis). Human Geography Research, 52(3): 993-1008. https://doi.org/10.22059/jhgr.2019.280543.1007915 [In Persian]
Mousavi M. N., Bayramzadeh N., & Shahsavar A. (2025). Evaluating age-friendly city criteria from residents’ perspective (Case study: Miandoab, Iran). Journal of Urban Social Geography, 12(1): 19-40. https://doi.org/10.22103/jusg.2025.2143 [In Persian]
Rezaee M., Tadayon B., & Javanbakht Ghahfarokhi M. (2023). Studying and evaluating of the desirability of urban spaces toward the psychic satisfaction of the elderly community the case study of Mellat Street, Shahrekord. Geographical Urban Planning Research (GUPR), 11(3): 79-98. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.361322.1838 [In Persian]
RezaeiRad H., & Molaei A. (2026). Explaining the Strategies for a sustainable smart age-friendly city (Case study: Semnan City). Geography and Human Relationships, 9(1): 220-253. https://doi.org/10.22034/gahr.2026.578563.2694 [In Persian]
Putnam, R. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon Schuster. NewYork.
Sadeghi E., Sadeghi Y., & Khadivi H. (2023). Measuring the impact of the principles and design of the school environment on students’ learning with an emphasis on biophilic architectural indicators (nature-oriented). Green Development Management Studies, 2(1): 129-138. https://doi.org/10.22077/jgmd.2023.6471.1035 [In Persian]
Singh, S., & Kumar, V. (2024). Modelling the determinants for sustainable smart city through interpretive structure modelling and analytic hierarchy process. Computational Urban Science, 4(1), 16. https://doi.org/10.1007/s43762-024-00125-1
Shirouyezad, B., & Doozdoozani, Y. (2025). The effective components of the green space in the nursing home from satisfaction point of view (Case study: Kermanshah Tamin Ejtemaei Nursing Home and Shamim Mehr). Sustainability, Development & Environment, 6(1): 47-70.
Toofan S., & Shiroyeh zad B. (2026). Analysis of the socio-economic effects of wide sidewalks on the revitalization of deteriorated neighborhood centers (Case study: Feyzabad neighborhood, Kermanshah). Urban Economics and Planning, 7(9): 66-79. https://doi:10.22034/uep.2026.562264.1789 [In Persian]
Yadollahi, F. (2013). A survey of the problems of historical texture of Semnan City. Life Science Journal, 10(1s), 283-292. https://www.lifesciencesite.com/lsj/life1001s/046_15023life1001s_283_292.pdf