مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121Critical review of the theoretical and methodological framework of economic research and programs of Tabriz Municipalityنقد و بررسی چارچوب نظری و روش‌شناختی تحقیقات و برنامه‌های اقتصادی شهرداری تبریز41923558110.22034/uep.2025.559470.1780FAیاوراحمدپور ترکمانیدکتری اقتصاد دانشگاه تبریز، تبریز، ایران0009-0000-9008-5471Journal Article20251113While Tabriz is grappling with various issues such as a non-operational budgeting system, lack of transparency, patronage, low capacity to implement policies and programs, technocracy in decision-making, low productive investment, poverty and regional inequality, uncontrolled marginalization, ineffective adaptation of the city’s institutional structure, and similar problems, the predominantly imitative strategies that have been applied rather than being indigenous solutions to these issues have often themselves become part of the problem. The blind adoption of strategies from “one best practice” of industrialized countries (solution-oriented approach) and the disregard for the issues, conditions, and requirements of Tabriz’s local context have turned the implementation of those solutions into a problem and led to the inefficiency of urban governance. The “limited access social order” in urban decision-making and resource allocation has allowed a small number of stakeholders to benefit from the current dysfunctional situation and continue basing their proposed research, programs, and policies on solution-oriented rather than problem-oriented approaches. The present article, within the framework of new institutional economics and the art of economic science methodology, while critically examining the translational transfer of solutions from other contexts and the attempt to implant them in a different context like Tabriz, concludes that addressing the aforementioned challenges is contingent upon adopting a problem-oriented approach and the proper application of theories and models. Of course, the stakeholders of the status quo will obstruct problem-solving in this manner. Therefore, the solution is that, at historical junctures, the transition from the current situation to the desired situation should be designed in such a way that, instead of attempting to eliminate the stakeholders of the status quo (and consequently provoking their resistance and violence), their interests are engaged in productive activities and the inclusive broadening of the decision-making and resource allocation system.در حالی که شهر تبریز گرفتار مسائل مختلفی مثل نظام بودجه‌ریزی غیرعملیاتی، عدم شفافیت، حامی‌پروری، ظرفیت پایین اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها، فن‌سالاری در تصمیم‌گیری، سرمایه‌گذاری مولد پایین، فقر و نابرابری مناطق، حاشیه‌نشینی لجام‌گسیخته، عدم انطباق کارایی با ساختار نهادی شهر و امثال این مشکلات است، راهبردهای غالباً تقلیدی کاربست‌شده، به جای آنکه راه‌حل این مسائل بومی باشند، غالباً خود بخشی از مشکل شده‌اند. اقتباس کورکورانۀ راهبردها از «یک بهترین سرمشقِ» کشورهای صنعتی (راه‌حل‌محوری)، و نادیده گرفتن مسائل، شرایط و اقتضاهای محیط بومی شهر تبریز، اجرای آن راه‌حل‌ها را با مسئله روبه‌رو کرده و به ناتوانمندی حکومت شهری انجامیده است. «نظم اجتماعی دسترسی محدود» در تصمیم و تخصیص منابع شهری، باعث شده است که معدود ذی‌نفعان وضعیت نابسامان موجود، همچنان راه‌حل‌محوری را به جای مسئله‌محوری، پایۀ تحقیقات، برنامه‌ها و سیاست‌های پیشنهادی‌شان قرار دهند. مقالۀ حاضر در چارچوب نظریۀ نهادی جدید و روش هنر علم اقتصاد، ضمن بررسی انتقادیِ انتقالِ ترجمهای راه‌حل‌های بافت دیگر و تلاش برای جا انداختن آن در بافتی متفاوت مثل شهر تبریز، نتیجه می‌گیرد که برطرف کردن چالش‌های پیش‌گفته، منوط به مسئله‌محوری و کاربست درست نظریات و مدل‌ها است. البته ذی‌نفعان وضع موجود مانع از مسئله‌گشایی به این طریق خواهند شد. لذا راه‌حل این است که در بزنگاه‌های تاریخی، گذار از وضع موجود به وضع مطلوب را چنان ترسیم کنیم که به جای تلاش برای حذف کامل ذی‌نفعان وضع موجود و در نتیجه، برانگیختن مقاومت و خشونت‌ورزی آن‌ها، منافعشان را درگیر فعالیت‌های مولد و فراگیر کردن نظام تصمیم و تخصیص منابع بکنیم.https://www.juep.net/article_235581_9dc3e80ce6ce8b3cbb3b0b0e0cdd60a2.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121Urban micro-refuges as resilient lived spaces under wartime conditions: The case of the Ramadan War (Third Imposed War); a case study of the Narmak Neighborhood squares, District 8, Tehran, Iranپناهگاه‌های خرد شهری به‌مثابه فضاهای زیسته تاب‌آور در شرایط جنگ رمضان (جنگ تحمیلی سوم)؛ مطالعۀ موردی: میادین محلۀ نارمک منطقۀ 8 تهران204524620010.22034/uep.2026.583713.1904FAعطیهعسگریگروه شهرسازی، واحد تهران جنوب،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران.0000-0003-2782-7465سید مهرشادجهان آبادیگروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0009-0000-1845-6725Journal Article20260528The increasing risks associated with urban warfare and security crises have underscored the need to reconsider the role of small-scale urban spaces in enhancing neighborhood resilience. While previous research has predominantly focused on large-scale infrastructure and formal shelters, limited attention has been paid to citizens’ lived experiences of locally accessible refuge spaces. This study investigates residents’ lived experiences of urban micro-refuges and their impact on the development of neighborhood resilience in the Narmak neighborhood, District 8 of Tehran, during the conflict titled as the Ramadan War (February 27–April 8, 2026). A mixed-methods design with a qualitative interpretive emphasis was adopted. The qualitative phase involved 50 in-depth semi-structured interviews with long-term residents and urban experts, which were analyzed using thematic analysis with MAXQDA software. The quantitative phase comprised a survey of 380 residents, and the data were analyzed using descriptive statistics and Spearman’s rank-order correlation. The findings reveal that urban micro-refuges function not merely as protective physical infrastructures but as meaningful lived spaces that enhance citizens’ resilience by strengthening perceived safety, social cohesion, collective memory, and a sense of control. The quantitative results further confirmed significant positive relationships between perceived safety, the quality of spatial experience, adaptive coping strategies, and residents’ resilience. Moreover, spatial legibility, rapid accessibility, relative enclosure, and opportunities for social support emerged as the most influential characteristics shaping perceptions of refugeability within Narmak’s neighborhood squares. The study highlights the need to move beyond purely technical approaches toward place-based planning and design, in which neighborhood public spaces are recognized as active infrastructures for strengthening urban resilience during times of conflict.افزایش مخاطرات ناشی از جنگ‌های شهری و بحران‌های امنیتی، ضرورت بازاندیشی در نقش فضاهای خرد شهری در ارتقای تاب‌آوری محلات را برجسته ساخته است. با وجود تمرکز بسیاری از پژوهش‌ها بر زیرساخت‌های کلان و پناهگاه‌های رسمی، شناخت تجربۀ زیستۀ شهروندان از فضاهای محلی پناه‌پذیر همچنان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربۀ زیستۀ ساکنان از پناهگاه‌های خرد شهری و تبیین نقش آن‌ها در شکل‌گیری تاب‌آوری محلی، در محلۀ نارمک منطقۀ ۸ تهران و در بستر بحران موسوم به «جنگ رمضان» (۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵) انجام شده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته و با غلبۀ رویکرد کیفی تفسیری انجام شد. در بخش کیفی، ۵۰ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با ساکنان باسابقه و خبرگان شهری انجام و داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون در نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. در بخش کمی نیز ۳۸۰ پرسش‌نامه میان ساکنان توزیع و داده‌ها از طریق آمار توصیفی و آزمون همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد پناهگاه‌های خرد شهری فقط عناصر کالبدی محافظتی نیستند، بلکه به‌مثابه فضاهای زیسته و معناساز عمل می‌کنند که از طریق تقویت امنیت ادراک‌شده، انسجام اجتماعی، حافظۀ جمعی و احساس کنترل، ظرفیت تاب‌آوری شهروندان را افزایش می‌دهند. نتایج تحلیل کمی نیز وجود روابط مثبت و معنادار میان امنیت ادراک‌شده، کیفیت تجربۀ فضایی، راهبردهای انطباقی و تاب‌آوری ساکنان را تأیید کرد. همچنین، مشخص شد که خوانایی فضایی، دسترسی سریع، محصوریت نسبی و امکان شکل‌گیری حمایت اجتماعی از مهم‌ترین ویژگی‌های مؤثر بر ادراک پناه‌پذیری در میادین نارمک هستند. نتایج پژوهش بر ضرورت گذار از رویکردهای فقط فنی به برنامه‌ریزی و طراحی مکان‌محور تأکید دارد؛ رویکردی که در آن فضاهای عمومی محله‌ای به عنوان زیرساخت‌های فعال تاب‌آوری شهری مورد توجه قرار می‌گیرند.https://www.juep.net/article_246200_deb88f2c5afc61bbff3c50736e5759af.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121An analytical and problem-oriented study of the missions, position, and structure of the Supreme Council of Urban Planning and Architecture of Iran toward aligning its sectoral interests with the public interestواکاوی و مسئله‌شناسی در مأموریت‌ها، جایگاه و ساختار شورای‌عالی شهرسازی و معماری کشور در جهت هم‌راستاسازی منافع بخشی آن با منافع عمومی466124664010.22034/uep.2026.583584.1903FAرضامطهردانشآموختۀ دکتری شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0009-0007-4649-5722محمدصالحشکوهی بیدهندیاستادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0000-0002-8472-270Xامیرمحمدیوسفیکارشناسارشد مدیریت شهری، دانشکدۀ شهرسازی هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0008-0512-0315رضاعلیزادهپژوهشگر دکتری گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران0009-0009-9309-2250Journal Article20260527The Supreme Council of Urban Planning and Architecture, as the highest authority for land-use policy and urban development regulation, plays a crucial role in shaping urban growth through determining land uses, construction boundaries, and density regulations. This study examines which components of the council’s missions, position, and institutional structure require reconsideration to enhance its effectiveness in promoting the public interest within the urban governance system. From a paradigmatic perspective, the research is situated within an interpretive–critical framework. Methodologically, it is a qualitative, problem-oriented, explanatory–analytical study. Its reasoning logic is based on deductive, inductive, and interrogative approaches. Data were collected through in-depth semi-structured interviews with experts and stakeholders, together with document and policy analysis, and analyzed by applying thematic analysis through coding, categorization, and theme extraction. Purposeful sampling was employed, and theoretical saturation was achieved at the twelfth interview. The findings indicate that the gap between the council’s mandates and its accountability mechanisms, within an institutional structuralist framework, has contributed to conflicts of interest among members and participating institutions. Through positive feedback loops and path dependence, these conflicts have reinforced sectoral and fragmented decision-making patterns, weakening the alignment of decisions with the public interest and public rights. Consequently, inefficient urban development patterns have persisted, and pressure on the land market has increased. The results highlight the need for institutional restructuring and stronger conflict-of-interest control mechanisms to break reinforcing feedback cycles, improve accountability, strengthen coherence, and support transparent, effective, and public interest-oriented urban governance in planning and policymaking processes.شورای‌عالی شهرسازی و معماری به عنوان عالی‌ترین مرجع سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری زمین و توسعۀ شهری، نقش مهمی در شکل‌دهی به الگوهای رشد شهری از طریق تعیین کاربری اراضی، محدوده‌های ساخت‌وساز و ضوابط تراکم دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی این مسئله است که در مأموریت‌ها، جایگاه و ساختار این شورا چه مؤلفه‌هایی نیازمند بازاندیشی‌اند تا بتوانند در تأمین منافع عمومی در نظام حکمرانی شهری مؤثرتر ایفای نقش کنند. این پژوهش از منظر پارادایمی در چارچوب تفسیری ـ انتقادی قرار دارد. از نظر ماهیت، این پژوهش کیفی است و از حیث هدف، رویکردی مسئله‌محور و تبیینی ـ تحلیلی دارد. منطق استدلالی پژوهش بر سه پایه قیاسی، استقرایی و استفهامی استوار است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با خبرگان و ذی‌نفعان و نیز مطالعۀ اسناد و مصوبات گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون در قالب کدگذاری، دسته‌بندی و استخراج مضامین تحلیل شده‌اند. نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام شده و در مصاحبۀ دوازدهم به اشباع نظری رسیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد گسست میان مأموریت‌ها و سازوکار پاسخ‌گویی شورای‌عالی، در چارچوب ساختارگرایی نهادی، زمینه‌ساز تعارض منافع در میان اعضا و دستگاه‌های عضو شده است. این تعارض در بستر چرخه‌های بازخورد مثبت و وابستگی به مسیر، به تثبیت الگوهای تصمیم‌گیری بخشی و واگرا منجر شده و در نهایت هم‌راستایی تصمیمات با منافع عمومی و حقوق عامه را تضعیف کرده است. پیامد این وضعیت، تداوم الگوهای ناکارآمد توسعۀ شهری و تشدید فشار بر بازار زمین است. بر این‌اساس، نتایج بر ضرورت اصلاح ساختار نهادی و تقویت سازوکارهای کنترل تعارض منافع برای شکستن چرخه‌های بازخورد تقویتی تأکید دارد.https://www.juep.net/article_246640_dcff2ff75e81c098dcf6bc63f2ba118e.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121Estimation and forecasting of revenues and financing sources of Hamedan municipalitiesبرآورد و پیش‌بینی درآمدها و منابع تأمین اعتبار شهرداری همدان628223588610.22034/uep.2025.557976.1773FAفرانکمیرعالیدکتری اقتصاد بخش عمومی، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایرانراضیهداوری کیشاستادیار، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایرانامیرحسینرهبراستادیار، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران0000-0001-5042-7828عادلجعفریکارشناس ارشد حسابداری، مدیر برنامه‌ریزی و بودجۀ شهرداری همدانJournal Article20251106Municipalities depend on stable and predictable revenue streams to fulfill statutory obligations and implement urban development strategies. The Municipality of Hamadan, as a rapidly growing metropolitan area, faced challenges between 2009 and 2023, including construction recession, economic volatility, inflationary pressures, and declining private investment. This study aims to analyze historical revenue trends (2009–2023), evaluate the stability of revenue sources, and forecast the municipal revenue structure for 2029. This applied, descriptive–analytical study categorizes revenues into seven primary groups: General tolls, specific tolls, service charges and income of for-profit institutions, municipal funds and property, government grants and aids, donations/contributions/gifts, and revenue from the capital and financial assets disposal. Time-series regression models and ordinary least squares (OLS) were employed to assess trends. Specific taxes and service charges/income from for-profit institutions showed average annual growth rates of 34.2% and 35.9%, respectively, with substantial volatility. Municipal funds and assets exhibited the highest growth at 61.3%, whereas government grants were unstable, with an average growth of 24.2%. Capital asset disposals increased by 43.8%, primarily during fiscal constraints. OLS-based projections indicate that by 2029, the revenue structure will largely maintain its current composition, with dominant contributions from general taxes, municipal funds and assets, and capital asset disposals. Hamadan Municipality remains heavily reliant on unstable revenue sources, with a limited share of stable urban revenues. These findings underscore the need for strategic financial planning, revenue diversification, and the development of resilient municipal fiscal policies to ensure sustainable urban financial management.شهرداری‌ها برای انجام وظایف قانونی و اجرای برنامه‌های توسعۀ شهری به منابع درآمدی پایدار و قابل پیش‌بینی نیاز دارند. شهرداری همدان، به عنوان یک کلان‌شهر در حال رشد، در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۲ با چالش‌هایی (رکود ساخت‌وساز، نوسان‌های اقتصادی، فشارهای تورمی و کاهش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی) مواجه بوده است. هدف این پژوهش تحلیل روند درآمدی، ارزیابی پایداری منابع مالی و پیش‌بینی ساختار درآمدی برای سال ۱۴۰۸ است. این پژوهش کاربردی و توصیفی ـ تحلیلی است و درآمدها در هفت گروه اصلی شامل: عوارض عمومی، عوارض اختصاصی، بهای خدمات و درآمد مؤسسه‌های انتفاعی، وجوه و اموال شهرداری، کمک‌های دولت، اعانات و کمک‌های اهدایی و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و مالی طبقه‌بندی شد. تحلیل روند و پیش‌بینی با استفاده از مدل‌های رگرسیون سری زمانی و حداقل مربعات معمولی (OLS) انجام شد. درآمدهای عوارض اختصاصی و بهای خدمات/درآمد مؤسسه‌های انتفاعی به‌ترتیب با رشد متوسط سالانه 34/2 درصد و 35/9 درصد همراه بودند و نوسان قابل توجهی داشتند. درآمد وجوه و اموال شهرداری بیشترین رشد (61/3 درصد) را نشان داد، در حالی که کمک‌های دولت با رشد متوسط 24/2 درصد ناپایدار بودند. واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای با رشد 43/8 درصد عمدتاً در دوره‌های کسری بودجه افزایش یافته است. پیش‌بینی‌های مدل OLS نشان می‌دهد تا سال ۱۴۰۸، ترکیب درآمدی عمدتاً بدون تغییر خواهد بود و منابع اصلی شامل عوارض عمومی، وجوه و اموال شهرداری و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای خواهند بود. شهرداری همدان همچنان به منابع درآمدی ناپایدار متکی است و سهم درآمدهای پایدار محدود باقی‌مانده است. این یافته‌ها ضرورت برنامه‌ریزی مالی استراتژیک، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی و توسعۀ سیاست‌های مالی مقاوم شهری را برجسته می‌کند.https://www.juep.net/article_235886_2880521c8259bf29e19c6e4cc480afbc.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121Appreciative inquiry and rethinking regional planning: Toward co-engagement with the regionپویش ارج‌شناسانه و بازاندیشی در برنامه‌ریزی منطقه‌ای: به سوی هم‌کنشی با منطقه8410424622610.22034/uep.2026.578829.1863FAمحمدقضائیاستادیار برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکدۀ هنر و معماری، گروه شهرسازی، خانۀ مرتاض، دانشگاه یزد، یزد، ایران0000-0001-7684-2165Journal Article20260411Regional planning in Iran has historically been shaped by a problem-oriented logic and by a framing of the region as a spatial-statistical container for technical interventions. This formulation has reinforced the primacy of problems over possibilities, reducing the region to an objectified spatial entity. As a result, a persistent gap has been reproduced between the region and its actors, as well as between actors and the planning process, thereby weakening the implementation and effectiveness of the plan. In response, this article adopts a conceptual research design based on documentary analysis and purposive selection of relevant literature to explore how regional planning can be rethought through appreciative inquiry (AI). Within this framework, the region is understood not as a pre-given entity but as an emergent socio-relational construct formed through interwoven narratives, relations, and practices, in which regional consciousness gradually emerges through interaction within multi-scalar contexts. AI shifts attention from problems to possibilities, enabling the co-production of meaning and action and reframing subjectivity as an emergent outcome of collective processes. The findings suggest that the five-stage cycle (Define, Discover, Dream, Design, and Destiny) operates as a recursive process of learning and reinterpretation that extends across multi-scale structures, leading to the formation of action arising from learning and regional consciousness. The study concludes that this approach reorients planning from planning for the region to co-engagement with the region, where both actors and the region itself are redefined in an interactive relationship, laying the groundwork for the production of bottom-up planning knowledge. However, this potential remains contingent upon institutional context, facilitation quality, and the management of narrative plurality.برنامه‌ریزی منطقه‌ای در ایران، در امتداد پیشینه‌ای تاریخی، عمدتاً ذیل منطق مسئله‌محور و در قالبی انجام شده که در آن منطقه بیشتر به‌مثابه ظرفی فضایی ـ آماری برای مداخله‌های فنی تلقی می‌شود. این صورت‌بندی با تثبیت تقدم مسئله بر امکان و تقلیل منطقه به یک ابژه، به بازتولید فاصلۀ میان منطقه و کنشگران و همچنین، میان کنشگران و فرایند برنامه‌ریزی انجامیده و در نتیجه، تحقق‌پذیری برنامه‌ها را تضعیف کرده است. درپاسخ، مقاله با رویکردی مفهومی و با بهره‌گیری از تحلیل اسنادی و انتخاب هدفمند متون مرتبط، به بررسی امکان بازاندیشی در برنامه‌ریزی منطقه‌ای از خلال پویش ارج‌شناسانه می‌پردازد. در این چارچوب، منطقه نه یک واحد از پیش‌داده، بلکه برساختی از روابط، روایت‌ها و کنش‌های درهم‌تنیده در نظر گرفته می‌شود که در آن هوشیاری منطقه‌ای به‌تدریج و از خلال تعاملات اجتماعی در بستر ساختارهای چندمقیاسی شکل می‌گیرد. پویش ارج‌شناسانه با جابه‌جایی تمرکز از مسئله به امکان، زمینۀ هم‌زمانی تولید معنا و کنش را فراهم می‌کند و سوژگی را نه پیش‌فرض، بلکه دستاورد فرایندی جمعی ـ تعاملی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد فرایند پنج‌گانه (تعریف، کشف، رؤیا، طراحی و سرنوشت) چرخه‌ای رفت‌وبرگشتی از یادگیری و بازتفسیر است که در ساختارهای چندمقیاسی امتداد می‌یابد و به شکل‌گیری کنش برآمده از یادگیری و هوشیاری منطقه‌ای منجر می‌شود. برآیند این فرایند، گذار از برنامه‌ریزی برای منطقه به هم‌کنشی با منطقه است؛ جایی که کنشگران و خودِ منطقه در رابطه‌ای تعاملی بازتعریف می‌شوند و زمینه برای تولید دانش برنامه‌ریزی از پایین به بالا فراهم می‌شود. با این‌حال، این ظرفیت‌ها مشروط به زمینۀ نهادی، کیفیت تسهیل‌گری و نحوۀ مواجهه با تنوع روایت‌هاست.https://www.juep.net/article_246226_e1073660c48c4ce46dcf1baa94cda395.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121Designing an activity-based costing model for the Urban Jobs and Agricultural Products Organization of Mashhad Municipalityطراحی مدل بهایابی بر مبنای فعالیت در سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فرآورده‌های کشاورزی شهرداری مشهد10612424619910.22034/uep.2026.581815.1894FAمحمدحسین,ودیعیدانشیار، گروه حسابداری، دانشگاه فردوسی مشهد، ایرانسیمینپورساساندانشجوی دورۀ دکتری، گروه حسابداری، دانشگاه فردوسی مشهد، ایرانمحمدمهدیقمیاندکتری مدیریت، دانشگاه تهران، معاون ادارۀ کل امور مجامع و حسابرسی داخلی شهرداری مشهد، ایرانجمشیدقومدوستکارشناس ارشد صنایع، رئیس ادارۀ امور مجامع شهرداری مشهد، ایرانJournal Article20260516One of the fundamental requirements for managerial decision-making, cost control, and enhancing financial transparency is the accurate calculation of service costs. Due to the diversity of services and the varying nature of activities across permanent, temporary, and mobile markets, the Urban Jobs and Agricultural Products Organization of Mashhad Municipality has a complex cost structure, for which traditional costing systems often can not provide accurate and reliable cost information. Therefore, this study was conducted to design an activity-based costing (ABC) model for this organization. Research data were collected through the review of financial documents and reports, semi-structured interviews with managers and process owners, and financial information for the fiscal year 2025. The organization’s activities were identified and classified into 13 main activities and 22 support activities. Resource costs were then allocated to activities using appropriate cost drivers, and the costs of support activities were first allocated to one another using the reciprocal allocation method and subsequently assigned to the main activities. Finally, service costs were calculated based on the activity consumption level, and an activity-based costing model was developed. The findings showed that the proposed model provides a more realistic estimation of service costs by allocating indirect costs more accurately. Furthermore, a comparison of two selected temporary markets and two selected permanent markets revealed that the traditional costing method results in distorted cost estimates due to the uniform allocation of costs, whereas the activity-based costing model allocates costs according to the actual consumption of activities and provides more accurate information for managerial decision-making.یکی از الزامات اساسی تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، کنترل هزینه‌ها و ارتقای شفافیت مالی، محاسبۀ دقیق بهای تمام‌شدۀ خدمات است. سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فرآورده‌های کشاورزی شهرداری مشهد به دلیل تنوع خدمات و تفاوت ماهیت فعالیت‌ها در بازارهای دائم، موقت و سیار، دارای ساختار هزینه‌ای پیچیده‌ای است که نظام‌های سنتی بهایابی در آن اطلاعات دقیق و قابل اتکا ارائه نمی‌کنند. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل بهایابی بر مبنای فعالیت در این سازمان انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق بررسی اسناد و گزارش‌های مالی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مدیران و صاحبان فرایندها و اطلاعات مالی سال ۱۴۰۴ گردآوری شد. فعالیت‌های سازمان در قالب ۱۳ فعالیت اصلی و ۲۲ فعالیت پشتیبانی شناسایی و طبقه‌بندی شدند. سپس، هزینۀ منابع با استفاده از محرک‌های مناسب به فعالیت‌ها تخصیص یافت و هزینۀ فعالیت‌های پشتیبانی از طریق روش تسهیم متقابل به هم و سپس، به فعالیت‌های اصلی منتقل شد. در نهایت، بهای تمام‌شدۀ خدمات بر اساس میزان مصرف فعالیت‌ها محاسبه و مدل بهایابی بر مبنای فعالیت تدوین شد. یافته‌ها نشان داد مدل پیشنهادی با تخصیص دقیق‌تر هزینه‌های غیرمستقیم، برآورد واقع‌بینانه‌تری از بهای تمام‌شدۀ خدمات ارائه می‌کند. همچنین، مقایسۀ دو بازار موقت و دو بازار دائم منتخب نشان داد روش سنتی به دلیل تخصیص یکنواخت هزینه‌ها با انحراف در برآورد هزینه‌ها همراه است، در حالی که مدل بهایابی بر مبنای فعالیت، هزینه‌ها را متناسب با مصرف واقعی فعالیت‌ها تخصیص می‌دهد و اطلاعات دقیق‌تری برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی فراهم می‌کند.https://www.juep.net/article_246199_eadf9354ff09ba8ab57458b89dc69132.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121A review of the impact of second homes on the gentrification of urban spaces using a meta-synthesis approachمروری بر تأثیر خانه‌های دوم بر اعیان‌سازی فضاهای شهری با استفاده از روش متاسنتز12614024460510.22034/uep.2026.580058.1888FAامیرحسینعظیمپورپژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکدۀ شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0009-3048-0766ویداایوبیکارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکدۀ شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0002-3850-1604Journal Article20260513In recent decades, the expansion of second-home ownership among affluent groups and economic elites has become an influential mechanism in the social, economic, and physical restructuring of urban spaces, and its connection with gentrification processes—particularly in tourist cities and residentially attractive urban areas—has gained increasing significance. Despite the expansion of the gentrification literature, the role of second homes in intensifying socio-spatial transformations, displacing local populations, increasing land and housing values, and redefining patterns of urban consumption has still been examined in a fragmented manner and without an integrated conceptual framework. The present study aims to systematically synthesize existing findings and explicate the dimensions through which second homes affect the gentrification of urban spaces by employing a qualitative meta-synthesis approach. To this end, scholarly articles published in Scopus and ScienceDirect databases during the period 2009–2025 were retrieved. Following a multi-stage screening process, 55 eligible articles were selected for the final analysis. The data were analyzed using NVivo 12 software, and VOSviewer was employed to identify the conceptual structure of the literature and patterns of concept co-occurrence. The findings resulted in the development of a conceptual framework that explains the relationships among five main categories, including driving factors, spatial consequences, adverse effects, rules and regulations, and characteristics of gentrification. The results indicate that second homes accelerate the gentrification process through economic, social, physical, cultural, and environmental mechanisms, thereby increasing pressure on housing markets, altering neighborhood functions, weakening local residents’ access to affordable housing, and reducing social cohesion. In addition, the lack of longitudinal data, the predominance of Western-centered studies, and the scarcity of comparative research in non-Western contexts were identified as major knowledge gaps. Ultimately, neoliberal policies have served as the principal facilitator enabling the entry of economic elites into urban real estate markets.در دهه‌های اخیر، گسترش مالکیت خانه‌های دوم توسط گروه‌های برخوردار و نخبگان اقتصادی به یکی از سازوکارهای اثرگذار در بازساخت اجتماعی، اقتصادی و کالبدی فضاهای شهری تبدیل شده و پیوند آن با فرایندهای اعیان‌سازی، به‌ویژه در شهرهای گردشگرپذیر و دارای جذابیت‌های سکونتی، اهمیت فزاینده‌ای یافته است. با وجود گسترش ادبیات اعیان‌سازی، نقش خانه‌های دوم در تشدید تغییرات فضایی _ اجتماعی، جابه‌جایی جمعیت بومی، افزایش ارزش زمین و مسکن و بازتعریف الگوهای مصرف شهری همچنان به صورت پراکنده و فاقد چارچوب مفهومی یکپارچه بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف ترکیب نظام‌مند یافته‌های موجود و تبیین ابعاد اثرگذاری خانه‌های دوم بر اعیان‌سازی فضاهای شهری، از روش متاسنتز کیفی و دستورالعمل PRISMA بهره گرفته است. به این‌منظور، مقالات علمی منتشرشده در پایگاه‌های Scopus و ScienceDirect طی بازه زمانی 2009 تا 2025 جست‌وجو و پس از غربالگری چندمرحله‌ای، 55 مقاله واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی در نرم‌افزار NVivo 12 تحلیل شدند و برای شناسایی ساختار مفهومی ادبیات و الگوهای هم‌رخدادی مفاهیم، از نرم‌افزار VOSviewer استفاده شد. یافته‌ها به ارائۀ چارچوبی مفهومی منجر شد که روابط میان پنج مقولۀ اصلی شامل عوامل مؤثر، پیامدهای فضایی، آثار منفی، ضوابط و مقررات و ویژگی‌های اعیان‌سازی را تبیین می‌کند. نتایج نشان می‌دهد خانه‌های دوم از مسیر سازوکارهای اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، فرهنگی و زیست‌محیطی، فرایند اعیان‌سازی را تسریع می‌کنند و موجب افزایش فشار بر بازار مسکن، تغییر کارکرد محله‌ها، تضعیف دسترسی ساکنان محلی به مسکن به‌صرفه و کاهش انسجام اجتماعی می‌شوند. همچنین، فقدان داده‌های طولی، غلبۀ مطالعات غرب‌محور و کمبود پژوهش‌های تطبیقی در زمینه‌های غیرغربی از مهم‌ترین شکاف‌های دانشی شناسایی شد. یافته‌ها نشان داد خرید خانه‌های دوم توسط نخبگان اقتصادی به عنوان محرکی چندبعدی در فرایند اعیان‌سازی شهری عمل می‌کند و سیاست‌های نئولیبرال، به عنوان مهم‌ترین تسهیل‌گر ورود نخبگان اقتصادی به بازار املاک شهری عمل کرده‌اند.https://www.juep.net/article_244605_bbee19f4c84c8cd6c8ba8392db7c9b36.pdfمرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871120270121An exploration of the drivers and barriers to smart urban agriculture implementation for enhancing food security and urban resilienceواکاوی پیشران‌ها و بازدارنده‌های استقرار کشاورزی هوشمند شهری با رویکرد ارتقای امنیت غذایی و تاب‌آوری شهری14215624709610.22034/uep.2026.585577.1919FAهادیرضاییراداستادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران0000-0003-3892-4789سباشیخیدانشآموختۀ دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانپرستوسیفیدانشجوی کارشناسی گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایرانJournal Article20260609Rapid urbanization, increasing pressure on water and land resources, and growing vulnerability of food systems have highlighted the need for innovative food production approaches in urban environments. In this context, smart urban agriculture has emerged as a promising strategy for enhancing food security and urban resilience. This study aims to identify the main drivers and barriers to the implementation of smart urban agriculture and to clarify the requirements for its sustainable development. The study adopted a qualitative review approach using directed content analysis. Data were collected through a review of scientific literature published between 2010 and 2025. Out of selected eligible sources for analysis, a total of 610 initial codes were extracted and categorized using MAXQDA 2022 software. The findings revealed that economic and financial constraints (24.85%) constitute the most significant barriers to the adoption of smart urban agriculture, followed by cybersecurity and data privacy concerns (18.56%). In contrast, technological advancement and innovation (27.54%) and environmental sustainability (23.91%) were identified as the most influential drivers. The results indicate that the development of smart urban agriculture is not merely a technological issue but a multidimensional process shaped by the interaction of technological and institutional infrastructures, human and social capacities, and food security and urban resilience goals. Accordingly, this study proposes a conceptual framework for smart urban agriculture implementation that can support sustainable urban planning and policymaking, particularly in Iran.رشد شتابان شهرنشینی، محدودیت منابع آب و خاک و افزایش آسیب‌پذیری سامانه‌های غذایی، ضرورت بهره‌گیری از الگوهای نوین تولید غذا در محیط‌های شهری را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این‌میان، کشاورزی هوشمند شهری به عنوان یکی از مؤلفه‌های شهر هوشمند، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای امنیت غذایی و افزایش تاب‌آوری شهری دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیشران‌ها و بازدارنده‌های استقرار کشاورزی هوشمند شهری و تبیین الزامات توسعۀ آن انجام شد. این پژوهش از نوع مروری ـ تحلیلی بوده و با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای جهت‌دار انجام شده است. داده‌ها از طریق مرور منابع علمی منتشرشده طی سال‌های 2010 تا 2025 گردآوری شد. از میان منابع منتخب که وارد فرایند تحلیل شدند در مجموع 610 کد اولیه با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2022 استخراج و طبقه‌بندی شد. نتایج نشان داد بازدارنده‌های اقتصادی و مادی با سهم 24/85 درصد مهم‌ترین مانع استقرار کشاورزی هوشمند شهری هستند و پس از آن، چالش‌های امنیت سایبری و حریم خصوصی داده‌ها (18/56 درصد) قرار دارند. در مقابل، پیشرفت فناوری و نوآوری با سهم 27/54 درصد و پایداری زیست‌محیطی با سهم 23/91 درصد مهم‌ترین پیشران‌های توسعۀ این رویکرد محسوب می‌شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد توسعۀ کشاورزی هوشمند شهری فقط یک مسئلۀ فناورانه نیست، بلکه فرایندی چندبعدی است که در تعامل میان زیرساخت‌های فناورانه و نهادی، ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی و اهداف امنیت غذایی و تاب‌آوری شهری شکل می‌گیرد. بر این‌اساس، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای استقرار کشاورزی هوشمند شهری ارائه می‌کند که می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعۀ پایدار شهری در ایران باشد.https://www.juep.net/article_247096_98ea20a773f7aa9d5aac3d1f1cb9cb70.pdf