مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Estimation and analysis of substitution elasticity between land and capital inputs in housing production in Khorramabad City and its impact on urban developmentبرآورد و تحلیل کشش جانشینی میان نهادههای زمین و سرمایه در تولید مسکن شهر خرمآباد و تأثیر آن بر توسعۀ شهری41724532110.22034/uep.2026.578804.1870FAحسیندالوندفردانشآموختۀ کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران0009-0007-6478-2290علیحسنونداستادیار علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایرانمحمدجعفریدانشیار علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی، تهران، ایرانJournal Article20260420The unique characteristics of housing—alongside the essential need for shelter and its distinctive position in the macroeconomy—have made it one of the most critical productive goods in any economy. Therefore, understanding how housing production inputs, particularly land and capital, are utilized, as well as recognizing developers’ responses to relative changes in input prices, is of considerable importance. The elasticity of substitution between land and capital is an indicator that reflects producers’ flexibility when faced with changes in input prices. The present study was conducted with the aim of estimating the elasticity of substitution between land and capital inputs in housing production in the city of Khorramabad. The research methodology is descriptive-analytical, and the study is applied in nature. The statistical population included 110 urban blocks within Khorramabad, which, after the review, were reduced to 100 blocks. The data were collected in 2025 through field surveys applying a stratified sampling method. The elasticity of substitution between land and capital inputs was estimated using the ordinary least squares (OLS) method for constant elasticity of substitution (CES) and variable elasticity of substitution (VES) functions at the levels of the entire city, the city center, and the urban fringe. The findings indicated that the elasticity of substitution was less than one in all estimates. This implies that in response to a relative increase in land prices, building heights (as a proxy for capital intensity) increase by a smaller percentage, and capital serves only as a limited substitute for land in housing production in Khorramabad city.ویژگیهای منحصربهفرد مسکن در کنار ضروری بودن سرپناه و جایگاه ویژه آن در اقتصاد کلان، مسکن را به یکی از کالاهای تولیدی مهم هر اقتصاد تبدیل کرده است. از اینرو، شناخت نحوۀ بهکارگیری نهادههای تولید مسکن بهویژه زمین و سرمایه و درک واکنش سازندگان مسکن در مواجهه با تغییرات نسبی قیمت نهادهها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. کشش جانشینی نهادههای زمین و سرمایه شاخصی است که انعطافپذیری تولیدکنندگان را در مواجهه با تغییر قیمت نهادهها نشان میدهد. پژوهش حاضر با هدف برآورد کشش جانشینی میان نهادههای زمین و سرمایه در تولید مسکن شهر خرمآباد انجام گرفت. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و ماهیت آن کاربردی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل 110 بلوک محدودۀ شهری خرمآباد است که پس از بازبینی تعداد آنها به 100 بلوک تقلیل یافت. دادههای پژوهش در سال 1403 و به صورت میدانی و به روش نمونهگیری طبقهای جمعآوری شد. کشش جانشینی میان نهادههای زمین و سرمایه با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی برای توابع CES و VES در سطح کل شهر، مرکز شهر و حاشیۀ شهر تخمین زده شد. یافتهها نشان داد کشش جانشینی در تمامی برآوردها کمتر از یک است. این نتیجه بیانگر آن است که در پاسخ به افزایش نسبی قیمت زمین، ارتفاع ساختمانها (به عنوان نمادی از شدت سرمایه) با درصد کمتری افزایش مییابد و سرمایه جایگزین محدودی برای زمین در تولید مسکن شهر خرمآباد محسوب میشود.https://www.juep.net/article_245321_1a126a1fbad42ab631866c537bb3c7c1.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Urban governance and the vicious cycle of human capital in Iran’s intermediate cities: Evidence from Khorramabadحکمرانی شهری و چرخۀ معیوب سرمایه انسانی در شهرهای میانی ایران: شواهدی از خرمآباد183024560610.22034/uep.2026.576994.1851FAعلیاصغرعبدشاهیپژوهشگر دورۀ دکتری مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران0009-0007-8243-760Xرضاسپهونداستاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران0000-0002-2217-6029محمدحکاکاستاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران0000-0002-3169-2359Journal Article20260221The inscription of cities on the World Heritage List is not merely a symbolic achievement; it can act as an “institutional shock” that tests the quality of urban governance. This study examines the cycle of “weak governance–human capital outflow” in Khorramabad, an intermediate city of approximately 414,000 inhabitants. The city’s Paleolithic Valley was inscribed on the World Heritage List in July 2025. Six months after inscription, chronic capacity gaps in strategic planning, intersectoral coordination, and sustainable resource provision became more visible. The study adopts a qualitative approach, employing thematic analysis (Braun & Clarke) combined with mechanism-based analysis. Data were collected through 14 semi-structured interviews with key stakeholders in urban management and cultural heritage, triangulated with official documents and field observations. From 387 initial codes, five main capacity-gap themes were extracted: Strategic, institutional, human resources, financial–technological, and political–cultural. The findings suggest that the absence of a shared vision, institutional fragmentation, skilled labor migration, financial constraints, and managerial instability have generated a self-reinforcing cycle between urban governance and human capital, leading to environmental, social, economic, and heritage-related consequences. The results emphasize that, in the absence of institutional capacity and intersectoral coordination, World Heritage inscription may intensify governance challenges rather than promote sustainable development. The proposed conceptual model offers a framework for simultaneously enhancing human capital and urban governance quality.ثبت جهانی شهرها فقط موفقیتی نمادین نیست، بلکه میتواند همچون «شوک نهادی» کیفیت حکمرانی شهری را بیازماید. این پژوهش چرخۀ «حکمرانی ضعیف ـ فرار سرمایه انسانی» را در خرمآباد، شهری میانی با حدود ۴۱۴ هزار نفر، بررسی میکند که درۀ پارینهسنگی آن در ژوئیه ۲۰۲۵ در فهرست میراث جهانی ثبت شد. شش ماه پس از ثبت، شکافهای ظرفیتی مزمن در برنامهریزی راهبردی، هماهنگی بینبخشی و منابع پایدار آشکارتر شد. مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون (براون و کلارک) و تحلیل سازوکارمحور انجام گرفت. دادهها از ۱۴ مصاحبۀ نیمهساختاریافته با ذینفعان کلیدی مدیریت شهری و میراث فرهنگی گردآوری شده و با اسناد رسمی و مشاهدات میدانی مثلثسازی شد. از ۳۸۷ کد اولیه، ۵ مضمون اصلی شکاف ظرفیت استخراج شد: استراتژیک، نهادی، منابع انسانی، مالی ـ فناورانه و سیاسی ـ فرهنگی. یافتهها نشان میدهد فقدان چشمانداز مشترک، پراکندگی نهادی، مهاجرت نیروی متخصص، محدودیتهای مالی و بیثباتی مدیریتی چرخهای خودتقویتشونده میان حکمرانی شهری و سرمایه انسانی پدید آورده که پیامدهای زیستمحیطی، اجتماعی، اقتصادی و میراثی در پی داشته است. نتایج تأکید میکند که ثبت جهانی، بدون ظرفیت نهادی و هماهنگی بینبخشی، به جای توسعۀ پایدار میتواند چالشهای مدیریتی را تشدید کند. مدل مفهومی ارائهشده چارچوبی برای ارتقای همزمان سرمایه انسانی و کیفیت حکمرانی شهری فراهم میسازد.https://www.juep.net/article_245606_214f80b813c8486d4d550d38726558e4.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Spatiotemporal analysis of managerial institution locations and their role in intensifying spatial segregation in Tehran (1993-2021)تحلیل فضایی ـ زمانی مکانگزینی مراکز مدیریتی عمومی دولتی و تأثیر آن در تشدید جداییگزینی فضایی تهران (1372-1400)324723704110.22034/uep.2025.557499.1765FAرضاخیرالدیندانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران0000-0002-5511-1539نازنینمصطفوی اصفهانیکارشناس ارشد برنامهریزی شهری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران0009-0001-2705-9454علیسرمدیکارشناس ارشد برنامهریزی شهری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران0009-0007-8974-0484Journal Article20251104Tehran faces a historical spatial segregation and a pronounced north–south polarization. This research proceeds from the assumption that the locational pattern of state managerial institutions can influence the persistence or intensification of this inequality. It examines the spatial co‑location of these institutions with indicators of the spatial gap over the last three decades (1993–2021). The research method is quantitative and spatial‑analytical, using data including the locations of 21 managerial and state institutions, average land price, number of demolition and renovation permits, and the area of worn‑out fabric across Tehran’s 22 districts. The analyses were performed in ArcGIS, employing two techniques: median center analysis (to identify the pattern and trend of institutional spatial shifts) and spatial overlay (to measure the association between institution locations and inequality indicators). The findings reveal that the spatial distribution pattern of the studied institutions is centralized and unbalanced. The median center of these institutions has been located in the north of Enqelab Avenue axis, with a clear shifting trend over time toward the northern and more elevated districts of the city. The overlay analysis also shows a notable spatial co‑location between the clusters of managerial institutions and areas with high land prices, high density of renovation permits, and negligible area of worn‑out fabric. This spatial linkage suggests that, rather than playing a moderating role, the locational pattern of state institutions in Tehran has aligned with the cores of capital and power concentration, potentially contributing to a vicious cycle that intensifies spatial segregation.شهر تهران با شکاف فضایی تاریخی و قطببندی آشکار شمال ـ جنوب مواجه است. این پژوهش با این فرض که الگوی مکانگزینی نهادهای مدیریتی دولتی میتواند بر تداوم یا تشدید این نابرابری اثرگذار باشد، به بررسی همپیوندی مکانی این نهادها با شاخصهای شکاف فضایی طی سه دهۀ اخیر (1372-۱۴۰۰) میپردازد. روش پژوهش، کمّی و تحلیلی ـ مکانی بوده و دادههای آن شامل: موقعیت مکانی ۲۱ نهاد مدیریتی و دولتی، متوسط قیمت زمین، تعداد پروانههای تخریب و نوسازی و مساحت بافتهای فرسوده در سطح مناطق ۲۲گانۀ تهران است. تحلیلها با استفاده از نرمافزار ArcGIS و بهکارگیری دو تکنیک «تحلیل مرکز میانه» (برای شناسایی الگو و روند جابهجایی مکانی نهادها) و «همپوشانی مکانی» (برای سنجش ارتباط محل استقرار نهادها با شاخصهای نابرابری) انجام شده است. یافتهها نشان میدهد الگوی توزیع مکانی نهادهای مورد بررسی، تمرکزگرا و نامتوازن است. «مرکز میانه» این نهادها در شمال محور انقلاب قرار داشته و روند جابهجایی آن طی زمان به سمت مناطق شمالی و مرتفعتر شهر بوده است. نتایج تحلیل همپوشانی نیز هممکانی قابل توجهی بین کانونهای استقرار نهادهای مدیریتی و پهنههای با «قیمت زمین بالا»، «تراکم بالای پروانههای نوسازی» و «مساحت ناچیز بافت فرسوده» را آشکار میسازد. این همپیوندی فضایی، حکایت از آن دارد که الگوی مکانگزینی نهادهای دولتی در تهران، به جای نقش تعدیلگری، با کانونهای تمرکز سرمایه و قدرت همسو شده و احتمالاً به شکلگیری چرخهای معیوب در تشدید جداییگزینی فضایی دامن زده است.https://www.juep.net/article_237041_cffa1ac4de7158081dc4ed695b60ca0c.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Social transformations and urban vitality in Farahzad River Valley and Nahj al-Balaghah Park, Tehranتحولات اجتماعی و سرزندگی شهری در روددرۀ فرحزاد و بوستان نهجالبلاغه تهران486224488810.22034/uep.2026.576289.1847FAمحمدمهدیپورحسن مهرزنجانیدانش آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه مهندسی احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران. کرج، ایران0000-0001-8174-6784حسینآذرنیونداستاد گروه مهندسی احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران. کرج، ایران0000-0003-0024-9060آرشملکیاناستاد گروه مهندسی احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران. کرج، ایران0000-0001-8174-6784Journal Article20260217Urban river valleys in Tehran, particularly the Farahzad River, have faced environmental, social, and cultural challenges in recent decades. However, their rehabilitation has created significant potential for revitalizing social life and enhancing urban vitality. This study examines the effects of socio-cultural rehabilitation on the social dimensions of urban vitality in these spaces. The research is applied in purpose and descriptive-analytical in nature, using a mixed quantitative-qualitative approach within a case study framework. Data were collected through library research, urban documents, field observations, and a researcher-developed questionnaire. The statistical population consisted of 30 experts, including faculty members and urban managers. The questionnaire consisted of 24 items concerning physical, social, and cultural-recreational dimensions. Its validity was confirmed through expert judgment, and its reliability was verified with a Cronbach’s alpha of 0.70. The data were analyzed using indicator ranking and SWOT analysis. The findings suggested that rehabilitation had a positive effect on urban vitality by increasing social presence, improving environmental perception, strengthening social interactions, and fostering an initial sense of place attachment. The strongest impact was observed in environmental liveliness. However, social insecurity, destructive behaviors, lack of amenities, and weak coherence in cultural programs have limited the sustainability of this vitality. Therefore, sustainable urban vitality in these spaces requires the integration of physical interventions with social management, enhanced security, improved welfare services, and participatory cultural planning.روددرههای شهری تهران، بهویژه روددرۀ فرحزاد، در دهههای اخیر با چالشهای زیستمحیطی، اجتماعی و فرهنگی روبهرو بودهاند؛ با اینحال، احیای این فضاها ظرفیت قابل توجهی برای بازآفرینی حیات اجتماعی و ارتقای سرزندگی شهری فراهم کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات احیای فرهنگی ـ اجتماعی روددرۀ فرحزاد و بوستان نهجالبلاغه بر ابعاد اجتماعی سرزندگی شهری انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی مشتمل بر رویکرد ترکیبی کمی ـ کیفی و مبتنی بر مطالعۀ موردی است. دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، بررسی اسناد شهری، مشاهدۀ میدانی و پرسشنامهای محققساخته گردآوری شد. جامعۀ آماری شامل ۳۰ نفر (1۰ نفر اعضای هیئت علمی و ۲۰ نفر مدیران شهری) از خبرگان علمی بود و پرسشنامه در قالب ۲۴ گویه بر پایۀ ابعاد کالبدی، اجتماعی و فرهنگی ـ تفریحی تنظیم شد. روایی ابزار از طریق نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0/70 تأیید شد. دادههای نهایی نیز با استفاده از رتبهبندی شاخصها و تحلیل SWOT بررسی شدند. یافتهها نشان داد احیای روددره عمدتاً از طریق افزایش حضورپذیری، بهبود ادراک محیطی، تقویت تعاملات اجتماعی و شکلگیری اولیه حس تعلق مکانی، بر سرزندگی شهری اثر مثبت گذاشته است. بیشترین اثر در ایجاد نشاط و سرزندگی محیطی مشاهده شد، اما ناامنی اجتماعی، رفتارهای آسیبزا، کمبود خدمات رفاهی و ضعف انسجام برنامههای فرهنگی، پایداری این سرزندگی را محدود کردهاند. در نتیجه، تحقق سرزندگی پایدار در این فضاها مستلزم تلفیق مداخلات کالبدی با مدیریت اجتماعی، ارتقای امنیت، تکمیل خدمات رفاهی و برنامهریزیهای فرهنگی ـ مشارکتی است.https://www.juep.net/article_244888_6a12e2926862d2e520cbae89dd6e5baa.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Strategic foresight for resilience in the Tehran Province: analyzing actor conflicts and prioritizing adaptive strategiesآیندهنگاری تابآوری استان تهران؛ تحلیل تعارضات کنشگران و اولویتبندی راهبردهای تطبیقپذیر648624586810.22034/uep.2026.577354.1852FAامینمحتاجالله یزدیکارشناسی ارشد برنامهریزی منطقهای دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0009-0002-2193-8180محمدصالحشکوهی بیدهندیاستادیار، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0000-0002-8472-270XJournal Article20260223Achieving resilience in the Tehran province is impeded by wicked problems rooted in structural complexities and systemic uncertainties. Traditional planning, constrained by a technocratic lens and a disregard for the political economy of space, has reached an impasse. This research provides a critical explanation of the nexus between structural forces and actor agency, exploring how interest conflicts and power coalitions lead to institutional lock-in, steering the region toward crisis-ridden scenarios. The methodology utilizes strategic foresight across four stages: identifying key variables through Delphi and MICMAC; analyzing actor alignments and conflicts via MACTOR; formulating future scenarios using Scenario Wizard; and evaluating strategic performance with Multipol. Findings reveal that Tehran’s resilience system is inherently unstable, shaped by six primary drivers: economic, socio-housing, infrastructural, cultural, environmental, and security. Actor analysis highlights a profound rift between the state bloc and social institutions, resulting in institutional paralysis. Scenario evaluations indicate a high probability of collapse and crisis scenarios. Strategies centered on smart infrastructure and a knowledge-based economy were identified as the most adaptive due to their lower political friction. The study concludes that resilience in Tehran is a political process of negotiation. To avert the collapse scenario, a transition from technical crisis management to the political management of conflicts, alongside the formal recognition of the agency of social institutions, is an unavoidable necessity.دستیابی به تابآوری در استان تهران با چالشهایی از نوع مسائل بدخیم و ریشه در پیچیدگیهای ساختاری و عدم قطعیتهای سیستماتیک مواجه است. برنامهریزی سنتی به دلیل نگاه تکنوکراتیک و نادیده گرفتن اقتصاد سیاسی فضا، در این زمینه دچار بنبست شده است. این پژوهش با هدف تبیین انتقادی پیوند میان نیروهای ساختاری و اراده کنشگران، این مسئله را واکاوی میکند که چگونه تضاد منافع و ائتلافهای قدرت، به قفلشدگی نهادی منجر میشود و منطقه را به سمت سناریوهای بحرانی سوق میدهد. روششناسی پژوهش، مبتنی بر آیندهنگاری استراتژیک است که در چهار مرحله اجرا شد: ابتدا با روش دلفی و ابزار MICMAC، متغیرهای کلیدی شناسایی شدند؛ سپس آرایش قدرت و تعارضهای کنشگران با MACTOR تحلیل شد؛ در ادامه، سناریوهای آینده با Scenario Wizard تدوین شد و در نهایت، عملکرد راهبردها با مدل Multipol مورد سنجش قرار گرفت. یافتهها نشان داد سیستم تابآوری تهران ناپایدار است و آیندۀ آن توسط شش پیشران کلیدی (اقتصادی، اجتماعی ـ مسکن، زیرساختی، فرهنگی، محیط زیستی و امنیتی) شکل میگیرد. تحلیل کنشگران، شکافی عمیق میان بلوک دولتی و نهادهای اجتماعی را آشکار ساخت که به انسداد نهادی منجر شده است. ارزیابی سناریوها، احتمال بالای وقوع سناریوی فروپاشی و بحران را نشان میدهد. راهبردهای مبتنی بر توسعۀ هوشمند زیرساختی و اقتصاد دانشبنیان، به دلیل اصطکاک سیاسی کمتر، به عنوان راهبردهای تطبیقپذیر شناسایی شدند. نتیجهگیری نهایی تأکید میکند که تابآوری تهران یک فرایند سیاسی مذاکره است. برای عبور از سناریوی فروپاشی، گذار از مدیریت فنی بحران به مدیریت سیاسی تعارضها و به رسمیت شناختن عاملیت نهادهای اجتماعی، ضرورتی اجتنابناپذیر است.https://www.juep.net/article_245868_e2bb84ec8c505c9a705e9464c6ac8b7b.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Spatio-temporal analysis of urban traffic patterns in metropolitan areas applying the emerging hot spot analysis (EHSA) algorithm: A short-term (one-week) analysis of online data from Tehranتحلیل فضایی ـ زمانی الگوهای ترافیکی کلانشهرها با استفاده از الگوریتم تحلیل نقاط داغ نوظهور (EHSA): تحلیل دادههای آنلاین کوتاهمدت (یک هفته) کلانشهر تهران8810224499910.22034/uep.2026.580254.1879FAحسنعلیفرجی سبکباراستاد گروه جغرافیای انسانی و برنامهریزی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهرانJournal Article20260503Objective: To identify, analyze, and model the spatio-temporal patterns of traffic congestion in the Tehran metropolitan area using the emerging hot spot analysis (EHSA) approach based on a space-time cube framework. This study seeks to answer the question of what the spatio-temporal structure of traffic congestion in Tehran is and how high- and low-congestion hotspots are distributed across space and time.<br>Methodology: Online traffic data for Tehran’s road network were collected over the period from April 22 to April 29, 2026 (comprising 259 observation intervals with 30-minute time steps). The resulting dataset included more than 7.9 million records. After preprocessing and constructing a space-time cube, three levels of analysis were conducted: calculation of spatial autocorrelation (Moran’s I), high/low clustering analysis, and implementation of the emerging hot spot analysis (EHSA) in ArcGIS Pro.<br>Results: The analyses revealed a statistically significant positive spatial autocorrelation (z-score = 212.41) at the 99% confidence level. The EHSA identified eight distinct patterns. Among hot spots, a “persistent hot spot” was detected in District 10 and its surrounding areas, representing the most critical congestion zone. An “intensifying hot spot” was observed in Districts 21 and 22, indicating a transition toward worsening congestion conditions. Additional oscillating and sporadic patterns were identified in the middle urban rings. Regarding cold spots, the most extensive pattern was “dispersed cold spots” in Districts 22, 20, and 4. Furthermore, “intensifying cold spots” and “diminishing cold spots” were detected in peripheral areas of the city. Overall, Tehran’s traffic exhibits a concentric four-ring structure, in which congestion intensity decreases from the urban core toward the periphery.<br>Conclusion: The integration of real-time traffic data with the EHSA method provides an efficient and robust framework for traffic monitoring and spatio-temporal congestion analysis.هدف: شناسایی، تحلیل و مدلسازی الگوهای فضایی ـ زمانی تراکم ترافیک در کلانشهر تهران با استفاده از رویکرد «تحلیل نقاط داغ نوظهور» (EHSA) بر پایۀ مکعب فضایی ـ زمانی. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این پرسش است که الگوی فضایی ـ زمانی تراکم ترافیک تهران چه ساختاری دارد و کانونهای پرتراکم و کمتراکم در فضا و زمان چگونه توزیع شدهاند.<br>روششناسی: دادههای ترافیکی برخط معابر تهران در بازه زمانی دوم تا نهم اردیبهشتماه ۱۴۰۵ (شامل ۲۵۹ مرحله ثبت با فاصلۀ ۳۰دقیقهای) جمعآوری شد که حجم کل پایگاه داده به بیش از 7/9 میلیون رکورد رسید. پس از پیشپردازش و ساخت «مکعب فضایی ـ زمانی»، سه سطح تحلیل شامل محاسبۀ شاخص خودهمبستگی فضایی (I موران)، خوشهبندی High/Low و اجرای الگوریتم EHSA در محیط ArcGIS Pro انجام گرفت.<br>یافتهها: تحلیلها نشاندهندۀ وجود خودهمبستگی فضایی مثبت و معنادار (z-score=212.41) در سطح اطمینان ۹۹ درصد است. الگوریتم EHSA هشت الگوی متمایز را آشکار ساخت: ۱. کانونهای داغ: «کانون داغ پایدار» در منطقۀ ۱۰ و حوالی آن به عنوان بحرانیترین نقطه؛ «کانون داغ تشدیدی» در مناطق ۲۱ و ۲۲ (نشاندهندۀ گذار به بحران)؛ و الگوهای نوسانی و پراکنده در حلقههای میانی. ۲. کانونهای سرد: گستردهترین الگو «سرد پراکنده» در مناطق ۲۲، ۲۰ و ۴ بود. همچنین، الگوهای «سرد تشدیدی» و «سرد کاهشی» در حاشیههای شهر شناسایی شدند. در مجموع، ترافیک تهران دارای ساختار هممرکز چهارحلقهای است که شدت تراکم از مرکز به پیرامون کاهش مییابد. نتیجهگیری: ترکیب دادههای برخط با روش EHSA چارچوبی کارآمد برای پایش ترافیک فراهم میکند.https://www.juep.net/article_244999_de3e3e116cf5b775f5c38e96fc7f088b.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Unraveling the mechanisms of land-use lock-in in Iran’s urban planning system within the theoretical framework of path dependenceواکاوی سازوکارهای قفلشدگی کاربری زمین در نظام شهرسازی ایران در چارچوب نظری وابستگی به مسیر10411824403110.22034/uep.2026.579023.1868FAنجمااسمعیلپوردانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایرانفرزانهسلیمیدانشجوی دکتری شهرسازی گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایرانJournal Article20260418Urban development plans, as one of the principal pillars of Iran’s urban planning system, plan the future of cities for more than a decade through two key tools: “land-use maps” and “planning regulations.” Despite more than three decades of research demonstrating that the realization of planned land uses has remained partial and imbalanced, this planning pattern has persisted. This applied study employs a qualitative approach and a descriptive method to answer, in two steps, why this pattern has persisted and what mechanisms have stabilized it. In the first step, the realization rates of planned land uses and the causes of their non-realization were extracted from selected studies. These causes were subsequently categorized through qualitative content analysis within the theoretical framework of path dependence. The findings indicated substantial overlap among these causes regardless of time and location. While the causes identified in earlier periods were predominantly technical in nature, those identified in more recent periods can be categorized within technical, institutional, and discursive dimensions. In the second step, the phenomenon of land-use lock-in and path dependence in land-use planning in Iran was identified and explained through the origins of the system, learning, procedure, behavior, and motivation. Finally, two strategies were proposed to break the existing path: One, transferring the employer from the Ministry of Roads and Urban Development to municipalities, and the other, transferring the consequences of allocating land use on privately owned lands from individuals to the collective.طرحهای توسعۀ شهری به عنوان یکی از ارکان اصلی نظام شهرسازی ایران، از طریق دو ابزار کلیدی «نقشۀ کاربری زمین» و «ضوابط و مقررات»، آیندۀ شهرها را برای بیش از یک دهه برنامهریزیمیکنند. با اینحال، علیرغم گذشت بیش از سه دهه از انجام پژوهشهای متعدد که تحقق کاربریهای پیشنهادی را نسبی و نامتعادل برآورد کردهاند، این الگو تداوم یافته است. پژوهش حاضر با ماهیت کاربردی، رویکرد کیفی و روش توصیفی، در دو گام، در صدد پاسخ به این سؤال است که چرا الگوی موجود تداوم یافته و چه مکانیسمهایی آن را تثبیت میکنند. در گام اول؛ نخست، میزان تحقق کاربریهای پیشنهادی و سپس، علل عدم تحقق آنها از تعدادی از پژوهشهای انجامشده، استخراج شد و علل یادشده با روش کیفی تحلیل محتوا و در چارچوب نظری وابستگی به مسیر، دستهبندی شد. یافتهها نشانمیدهد علل یادشده، فارغ از زمان و مکان، دارای همپوشانی بوده و علل شناساییشده در دورههای متقدم بیشتر در بعد فنی و در دورههای متأخر علاوه بر بعد فنی، در ابعاد نهادی و گفتمانی قابل دستهبندی هستند. در گام دوم، چگونگی شکلگیری پدیدۀ قفلشدگی کاربری زمین و وابستگی به مسیر در برنامهریزی کاربری زمین در ایران از طریق منشأهای سیستم، یادگیری، رویه، رفتار و انگیزۀ شناسایی و تشریح شد. در نهایت، درهَم شکستن مسیر موجود از دو طریق: یکی، انتقال کارفرما از وزارت راه و شهرسازی به شهرداریها و دیگری، انتقال پیامدهای تخصیص کاربری بر اراضی با مالکیت خصوصی از فرد به جمع پیشنهاد میشود.https://www.juep.net/article_244031_65c3e16dfe7c86a7f02fcdf8ee1337d4.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-211871020261222Developing an evaluation model for sustainable urban transportation systems with emphasis on the Tehran Metropolitan Areaارائۀ الگوی ارزیابی سیستم حملونقل پایدار شهری با تأکید بر منطقۀ کلانشهری تهران12013324487910.22034/uep.2026.567149.1804FAمحمدحسیننوروزیپژوهشگر دورۀ دکتری، گروه مدیریت دولتی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0009-0005-2299-8785محمدجوادکاملیدانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایرانشهریارافندیزادهاستاد، گروه حملونقل، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایرانجمشیدصالحی صدقیانیاستاد، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایرانJournal Article20251220Transportation systems in metropolitan areas require multidimensional and context-specific evaluation models, due to the complexity of core–periphery interactions. This study develops an evaluation model for sustainable transportation systems with a particular focus on the Tehran Metropolitan Area. A mixed-methods approach was employed. In the qualitative phase, a meta-synthesis and systematic review were conducted using six national and international databases. Based on the thematic intersection of sustainability, transportation, and metropolitan areas, 41 relevant studies were selected, and their indicators were extracted. In the quantitative phase, structural equation modeling (SEM) was applied to validate the proposed model using data collected from 530 experts possessing relevant graduate-level qualifications and at least five years of professional experience in Tehran’s urban management sector. The primary contribution of this study lies in shifting the unit of analysis from the “city” scale to the “metropolitan area” scale and developing a set of integrative indicators. The findings led to the identification of three dimensions, nine components, and fifty-three subcomponents. The results demonstrated a satisfactory model fit (GOF = 0.832). They revealed that the economic dimension (β = 0.674), environmental factors (β = 0.481), and the social dimension (β = 0.329) exerted the greatest influence on the evaluation model, respectively. The findings suggest that transportation policymaking in Tehran should move beyond the physical management of the core city to a regional integration approach and the strengthening of traffic-demand mitigation factors.سیستمهای حملونقل در مناطق کلانشهری به دلیل پیچیدگی تعاملات هسته ـ پیرامون، نیازمند الگوهای ارزیابی چندبعدی و بومزاد هستند. پژوهش حاضر با هدف ارائۀ الگوی ارزیابی سیستم حملونقل پایدار با تأکید بر منطقۀ کلانشهری تهران انجام شد. این مطالعه با روش آمیخته (کیفی ـ کمی) اجرا شد؛ در بخش کیفی، با استفاده از روش فراترکیب و مرور سیستماتیک در ۶ پایگاه دادۀ داخلی و بینالمللی بر اساس تقاطع موضوعی (پایداری، حملونقل و مجموعههای کلانشهری)، ۴۱ مقالۀ منتخب شناسایی و شاخصها استخراج شد. در بخش کمی، به منظور اعتبارسنجی مدل، از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) با مشارکت ۵۳۰ نفر از متخصصان (دارای تحصیلات تکمیلی مرتبط و حداقل ۵ سال سابقۀ اجرایی در مدیریت شهری تهران) استفاده شد. نوآوری اصلی پژوهش، تغییر مقیاس تحلیل از «شهر» به «منطقۀ کلانشهری» و تدوین شاخصهای یکپارچهساز است. یافتهها به شناسایی ۳ بعد، ۹ مؤلفه و ۵۳ زیرمؤلفه منجر شد. نتایج با برازش مناسب (0/832=GOF) نشان داد «بعد اقتصادی» (0/674=β)، «عوامل زیستمحیطی» (0/481=β) و «بعد اجتماعی» (0/329=β) بهترتیب بیشترین نقش را در ارزیابی دارند. نتایج بیانگر آن است سیاستگذاری در تهران باید از مدیریت کالبدیِ شهر مادر به سمت «یکپارچگی منطقهای» و تقویت عوامل بازدارنده ترافیک تغییر جهت دهد.https://www.juep.net/article_244879_580ced9ef73c4c1297203c2c1c76c46e.pdf