مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-2118762026082317Analyzing the causal relationships between social resilience and urban space vitality in the face of environmental hazards using structural equation modeling (case study: Oskou city)تحلیل روابط علّی بین تابآوری اجتماعی و سرزندگی فضاهای شهری در مواجهه با مخاطرات محیطی با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (مطالعۀ موردی: شهر اسکو)42423449610.22034/uep.2025.556033.1753FAفائقهزیدابی اسکوییگروه طراحی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایرانمیرسعیدموسویاستادیار، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایراننسیمنجفقلیپور کلانتریاستادیار، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایراناکبرعبداللهزاده طرفاستادیار، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایرانJournal Article20251028The growing increase in environmental crises in recent years has made strengthening social resilience one of the core priorities in urban planning. In this context, urban vitality, considered a key dimension of environmental quality, can, through factors such as social interaction, activity diversity, spatial presence, and environmental quality, enhance belonging, trust, and social connectedness, thereby improving communities’ adaptive capacity in the face of hazards. Social resilience, measured through social cohesion, collective participation, solidarity, and public trust, is also a fundamental element of urban sustainability. Accordingly, this study aims to examine the relationship between urban vitality and social resilience, considering the mediating role of “risk perception and preparedness toward environmental crises,” including risk awareness, lived crisis experience, mental preparedness, and perceived vulnerability, in the city of Oskou. A quantitative research approach based on Structural Equation Modeling (SEM) using AMOS 26 was employed. The statistical population consisted of all residents aged 18 and above in Oskou, and the sample size was determined as 384 using Cochran’s formula. The findings indicated that urban vitality has a significant direct effect on social resilience (0.52) and an indirect effect through risk perception and preparedness (0.27). The model demonstrated an acceptable level of fit (CFI = 0.92; RMSEA = 0.065). Overall, the results show that enhancing urban vitality by improving social experience, increasing risk awareness, and strengthening local cohesion can contribute to higher levels of social resilience. These findings align with existing literature and underscore the combined role of spatial quality and perceptual factors in shaping community resilience.افزایش بحرانهای محیطی در سالهای اخیر، ضرورت تقویت تابآوری اجتماعی را به یکی از محورهای اصلی برنامهریزی شهری تبدیل کرده است. در اینمیان، سرزندگی فضاهای شهری به عنوان یکی از ابعاد مهم کیفیت محیط، از طریق عواملی همچون تعاملات اجتماعی، تنوع فعالیتها، حضورپذیری، کیفیت محیطی میتواند با تقویت حس تعلق، اعتماد و پیوندهای اجتماعی، توان سازگاری جامعه را در برابر مخاطرات افزایش دهد. تابآوری اجتماعی نیز که بر پایۀ انسجام اجتماعی، مشارکت جمعی، همبستگی و اعتماد عمومی سنجیده میشود، از عناصر بنیادین پایداری شهری است. بر ایناساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل رابطه میان سرزندگی فضاهای شهری و تابآوری اجتماعی، با در نظر گرفتن نقش میانجی «ادراک و آمادگی نسبت به بحرانهای محیطی» شامل آگاهی از خطر، تجربۀ زیستۀ بحران، آمادگی ذهنی و ادراک آسیبپذیری، در شهر اسکو انجام شد. روش پژوهش کمی، مبتنی بر مدلسازی معادلات ساختاری با نرمافزار AMOS بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ شهروندان ۱۸ سال به بالا در شهر اسکو بود و حجم نمونه با فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین شد. یافتهها نشان داد سرزندگی فضاهای شهری اثر مستقیم و معناداری بر تابآوری اجتماعی دارد (۰٫۵۲) و از مسیر ادراک و آمادگی نسبت به بحران نیز دارای اثر غیرمستقیم است (0/27). شاخصهای برازش مدل نیز در سطح مطلوب گزارش شد (RMSEA=0.065 ؛CFI=0.92). در مجموع، نتایج نشان میدهد ارتقای سرزندگی فضاهای شهری از طریق بهبود تجربۀ اجتماعی، افزایش آگاهی نسبت به خطر و تقویت انسجام محلی، میتواند زمینهساز تقویت تابآوری اجتماعی باشد و نقش کیفیت فضا و عوامل ادراکی را در شکلگیری تابآوری برجسته سازد.https://www.juep.net/article_234496_47cbd2feb4133475388ba861a35dd107.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823Architecture, urban planning, and structural violence: mechanisms of producing anti-life space for the subaltern in contemporary citiesمعماری، شهرسازی و خشونت ساختاری: سازوکارهای تولید فضای پادزیست فرودستان در شهرهای معاصر266223822210.22034/uep.2026.568252.1810FAهادیفرهنگدوستکارشناس ارشد، معماری اسلامی، گروه هنر و معماری اسلامی، دانشکدۀ هنر و معماری اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران0000-0002-1828-4000سانازسعیدی مفرددانشیار گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0003-2619-8695فاطمهصدر نبویدانشیار گروه علوم اجتماعی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0002-1692-6196Journal Article20251223This research critically investigates the pivotal role of architecture and urban planning in the perpetual reproduction of “structural violence” embedded within the physical fabric of contemporary metropolitan environments. The central research problem addresses precisely how spatial processes, urban policies, and decision-making frameworks systematically and covertly precipitate social exclusion, ultimately generating “anti-life space” for subaltern populations. Grounded in a rigorous qualitative methodology, specifically employing “thematic analysis,” this study conducts a profound examination of the mechanisms that generate spatial inequality. The requisite empirical data were meticulously aggregated from two primary sources: comprehensive library documentation across architecture, urbanism, and sociopolitical sciences; and in-depth, semi-structured interviews with a distinct panel of 100 experts, comprising an equal representation of 25 university professors in architecture, 25 in urban planning, and 25 in sociology, alongside 25 experienced senior researchers. The core objectives include diagnosing the latent mechanisms within spatial policy-making that necessitate the marginalization of lower classes; analyzing the severe biological and infrastructural ramifications of these dynamics; and elucidating the interpretative power of theoretical frameworks, such as Galtung’s structural violence, Lefebvre’s production of space, and Harvey’s spatial justice. Furthermore, the study aims to formulate pragmatic strategies for mitigating spatial disparities. Conclusively, the findings demonstrate that the aggressive commodification of land, discriminatory zoning regulations, and displacement-inducing urban renewal projects function as the fundamental instruments of structural violence, which systematically erode the essential livability and socio-spatial rights of vulnerable communities within the modern urban landscape.پژوهش پیش رو به تحلیل انتقادی نقش معماری و شهرسازی در بازتولید «خشونت ساختاری» در کالبد شهرهای معاصر میپردازد. مسئلة کانونی تحقیق آن است که چگونه فرایندها، سیاستها و تصمیمگیریهای فضایی، به شکلی نهادینه و پنهان، به طرد اجتماعی و تولید «فضای پادزیست» برای گروههای فرودست منجر میشوند. این مطالعه با اتکا بر روششناسی کیفی و به طور مشخص «تحلیل تماتیک»، به بررسی عمیق سازوکارهای موجد نابرابری فضایی میپردازد. دادههای پژوهش از دو منبع اصلی گردآوری شدهاند: نخست، اسناد کتابخانهای و متون تخصصی در رشتههای معماری، شهرسازی، علوم اجتماعی و علوم سیاسی؛ و دوم، مصاحبههای نیمهساختاریافته با جامعهای متشکل از ۱۰۰ نفر از خبرگان (شامل ۲۵ استاد دانشگاه در رشتۀ معماری، ۲۵ استاد دانشگاه شهرسازی، ۲۵ استاد دانشگاه جامعهشناسی و ۲۵ پژوهشگر باسابقه در موضوع پژوهش). اهداف اصلی این تحقیق عبارتاند از: تشخیص سازوکارهای نهفته در سیاستگذاریهای فضایی که به طرد فرودستان میانجامد؛ تحلیل پیامدهای زیستی و زیرساختی این سازوکارها؛ تبیین نقش نظریههایی همچون خشونت ساختاری (گالتونگ)، تولید فضا (لفور) و عدالت فضایی (هاروی) در فهم این پدیده؛ و در نهایت، تدوین راهکارهای عملی برای کاهش نابرابریهای فضایی. یافتههای این پژوهش نشان میدهد کالاییسازی زمین، پهنهبندیهای تبعیضآمیز، و پروژههای نوسازی راندهساز، ابزارهای اصلی اعمال خشونت ساختاری هستند که زیستپذیری گروههای آسیبپذیر را به شکلی نظاممند تضعیف میکنند.https://www.juep.net/article_238222_def7e24fe4b304f5e8e24f376de39693.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823Ranking of innovative financing instruments for urban projects using a hybrid multi-criteria approach (case study: Hamedan Municipality)رتبهبندی ابزارهای نوین تأمین مالی پروژههای شهری با رویکرد ترکیبی چندمعیاره (مطالعۀ موردی: شهرداری همدان)647823726210.22034/uep.2025.556777.1758FAعلیسمواتکارشناسی ارشد مدیریت کسب و کار، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران0009-0009-4133-1731روحاللهسهرابیدانشیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران0000-0003-4757-6974امیرحسینرهبراستادیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران0000-0001-5042-7828Journal Article20251102With the expansion of metropolises and the increasing demand for urban services, traditional municipal revenues are not sufficient to cover development and current costs. This financial gap makes the move towards modern financing methods necessary. The present research was conducted with the aim of prioritizing 24 innovative financing instruments (derived from the literature) for 5 selected projects of Hamadan Municipality, employing a quantitative strategy and utilizing the opinions of 15 experts in the field of finance and investment. For this purpose, multi-criteria decision-making (MCDM) techniques were applied, wherein the weighting of criteria was performed through the Analytic Hierarchy Process (AHP), and the final ranking of alternatives was conducted using the TOPSIS technique. Findings showed that among the five criteria (risk, cost, time, return, and efficiency), the “efficiency” indicator, with a weight of 0.476, holds the highest importance in selecting the financing method. Furthermore, the project prioritization results indicate that in large-scale and revenue-generating projects with stable cash flows, participatory methods of the BOT family are the priority. Whereas for real estate projects lacking continuous income and based on asset value, the instruments of “land and building fund,” “civil partnership,” and “barter” are considered preferred options. In commercial projects, the “civil partnership” method also achieved a superior position. Finally, the results emphasize the necessity of municipalities transitioning from traditional financing methods to modern modes relying on private sector investment and demonstrate that selecting the appropriate method does not have a single solution and must be undertaken flexibly and in proportion to the nature and scale of each project.با گسترش کلانشهرها و افزایش تقاضا برای خدمات شهری، درآمدهای سنتی شهرداریها پاسخگوی هزینههای عمرانی و جاری نیست. این شکاف مالی، حرکت به سمت شیوههای نوین تأمین مالی را ضروری میسازد. پژوهش حاضر با هدف اولویتبندی ۲۴ ابزار نوین تأمین مالی (مستخرج از ادبیات) برای ۵ پروژۀ منتخب شهرداری همدان، با استراتژی کمی و بهرهگیری از نظرات ۱۵ خبرۀ حوزۀ مالی و سرمایهگذاری انجام شد. به اینمنظور، از تکنیکهای تصمیمگیری چندمعیاره (MCDM) استفاده شد که در آن، وزندهی به معیارها از طریق فرایند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) و رتبهبندی نهایی گزینهها با تکنیک تاپسیس (TOPSIS) صورت پذیرفت. یافتهها نشان داد از میان معیارهای پنجگانه (ریسک، هزینه، زمان، بازدهی و کارایی)، شاخص «کارایی» با وزن 0/476 بیشترین اهمیت را در انتخاب روش تأمین مالی دارد. همچنین، نتایج اولویتبندی پروژهها بیانگر آن است که در پروژههای بزرگمقیاس و درآمدزا با جریان نقدی پایدار، روشهای مشارکتی خانوادۀ BOT در اولویت نخست قرار دارند؛ حال آنکه برای پروژههای املاک و مستغلات که فاقد درآمد مستمر و مبتنی بر ارزش دارایی هستند، ابزارهای «صندوق زمین و ساختمان»، «مشارکت مدنی» و «تهاتر» گزینههای ارجح محسوب میشوند و در پروژههای تجاری نیز روش «مشارکت مدنی» جایگاه برتر را کسب کرد. در نهایت، نتایج بر ضرورت گذار شهرداریها از روشهای سنتی تأمین مالی به شیوههای نوینِ متکی بر سرمایهگذاری بخش خصوصی تأکید دارد و نشان میدهد انتخاب روش مناسب، راهحلی واحد ندارد و باید به صورت منعطف و متناسب با ماهیت و مقیاس هر پروژه صورت گیرد.https://www.juep.net/article_237262_3437b270c560c216a72964f41680ed0c.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823Structural analysis of factors influencing women's perceived safety in district 12 of tehran with an emphasis on smart urban componentsتحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر احساس امنیت زنان در منطقۀ ۱۲ شهر تهران با تأکید بر مؤلفههای هوشمند شهری809323271410.22034/uep.2025.545656.1707FAعلیزینالی عظیمپسادکتری طراحی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی تهران، ایران0000-0001-5486-8452Journal Article20250907The growing sense of insecurity among women is one of the major challenges of contemporary cities, particularly in dense, aging urban areas characterized by high levels of social and physical vulnerability. This phenomenon is not solely the result of crime occurrence; rather, it reflects women’s subjective perceptions of urban space, levels of environmental surveillance, quality of urban design, and trust in urban institutions. In District 12 of Tehran one of the city’s oldest central districts facing infrastructural deterioration and limited smart technologies women’s sense security is influenced by physical, social, and technological dimensions. The present study aims to analyze the structural factors affecting women’s sense of security with an emphasis on smart urban components. The research is applied purpose and descriptive–survey in method. Data were collected using a researcher-made questionnaire administered to 384 women residing in Zone 12 of Tehran through simple random sampling. The validity and reliability of the instrument were confirmed using Cronbach’s alpha and composite reliability indicators. Data analysis was conducted through structural equation modeling using SmartPLS version 4 software. The findings reveal that smart urban technologies, with a total effect of 0.48, have the strongest influence on enhancing women’s sense of security. Environmental quality and responsive environmental design follow with total effects of 0.42 and 0.37, respectively. Social interactions and institutional trust act as mediating variables, with total effects of 0.24 and 0.22, facilitating the transmission of physical and technological impacts to women’s perceived security. The coefficient determination (R² = 0.61) indicates satisfactory model fit.افزایش احساس ناامنی در میان زنان، بهویژه در مناطق متراکم و فرسودۀ شهری که با سطوح بالای آسیبپذیری اجتماعی و کالبدی مواجهاند، یکی از چالشهای اساسی شهرهای معاصر به شمار میرود. این مسئله فقط ناشی از وقوع جرم نیست، بلکه بازتابی از ادراک ذهنی زنان نسبت به فضا، میزان نظارت محیطی، کیفیت طراحی شهری و سطح اعتماد به نهادهای شهری است. در منطقۀ 12 شهر تهران، به عنوان یکی از مناطق مرکزی و قدیمی با کمبود زیرساختهای هوشمند، احساس امنیت زنان تحت تأثیر همزمان عوامل کالبدی، اجتماعی و فناورانه قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر احساس امنیت زنان با تأکید بر مؤلفههای هوشمند شهری است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ پیمایشی است. دادهها از طریق پرسشنامۀ محققساخته و با استفاده از نمونهگیری تصادفی ساده از میان ۳۸۴ زن ساکن منطقۀ 12 تهران گردآوری شد. روایی و پایایی ابزار با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد و تحلیل دادهها با مدلسازی معادلات ساختاری در نرمافزار SmartPLS نسخۀ 4 انجام گرفت. نتایج نشان داد فناوریهای هوشمند شهری با اثر کل 0/48 بیشترین نقش را در ارتقای احساس امنیت زنان دارند. کیفیت محیطی و طراحی محیطی پاسخگو نیز بهترتیب با اثر کل 0/42 و 0/37 در رتبههای بعدی قرار گرفتند. همچنین، تعاملات اجتماعی و اعتماد نهادی با اثر کل 0/24 و 0/22 به عنوان مسیرهای واسطهای، انتقال اثرات کالبدی و فناورانه به احساس امنیت زنان را تسهیل میکنند. مقدار ضریب تعیین R² برابر با 0/61 بیانگر برازش مناسب است.https://www.juep.net/article_232714_cf1d89528aed541a62b3496d9b799af3.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823The theory-practice gap in Tehran's urban planning and management: an epistemological pathology of previous researchشکاف نظر و عمل در برنامهریزی و مدیریت شهری تهران: آسیبشناسی معرفتشناختیِ پژوهشهای پیشین9411323798310.22034/uep.2026.552132.1737FAموسیپژوهاندانشآموختۀ دکتری دانشگاه تهران، پژوهشگر مستقل مطالعات برنامهریزی شهری و منطقهای، تهران، ایران0000-0003-3664-9015Journal Article20251008The theory-practice gap in urban management and planning in Iran, particularly in Tehran, has led to urban management and planning theories remaining extensively theoretical, not supporting urban management practices. This has resulted in costly, time-consuming trial-and-error processes. This study aims to identify relevant research addressing the theory-practice gap in urban management and planning, utilizing an epistemological pathology approach. Furthermore, it seeks to propose solutions for the accurate redefinition and reformulation of the issue concerning the theory-practice gap within the context of Tehran. The research methodology was chosen in alignment with the established objectives and research questions, employing a critical evaluation grounded in a synthesis of the evaluation frameworks proposed by Jung and Solomon, as well as Alvesson and Sandberg. The statistical sample for this study encompasses all research conducted regarding the theory-practice gap in urban management and planning in Iran and Tehran. A sample comprising 38% of the statistical population, equivalent to 15 documented research works, was selected for critical evaluation. The findings of this study indicate that research within this domain has not succeeded in establishing new methodological and epistemological frameworks to bridge the gap. This shortcoming arises from a failure to critically interrogate the theoretical assumptions inherent in dominant urban management paradigms as well as from a lack of theoretical comprehensiveness and intellectual diversity. Consequently, this has led to inconsistencies in the presentation of evidence and results.شکاف حوزۀ نظر و عمل در مدیریت و برنامهریزی شهری در ایران به طور عام و در شهر تهران به طور خاص موجب شده است تا نظریات برنامهریزی و مدیریت شهری از یکسو روی کاغذ بماند و از سوی دیگر، مدیریت شهری در عمل بدون بهرهمندی از پشتوانههای نظری دچار آزمون و خطاهای هزینهبر و فرصتسوز شود. هدف از این مطالعه، ارزیابی انتقادی پژوهشهای موجود در حوزۀ شکاف نظر و عمل با رویکرد آسیبشناسی معرفتشناختی، برای ارائۀ راهکارهایی به منظور صورتبندی مجدد مسئله در مدیریت شهری تهران است. روش تحقیق بر مبنای اهداف و سؤالهای طرحشده، ارزیابی انتقادی و بر مبنای ترکیب چارچوبهای ارزیابی یونگ و سولومون و آلوسون و سندبرگ انتخاب شده است. جامعۀ آماری تحقیق شامل تمامی پژوهشهایی است که در حوزۀ شکاف نظر و عمل در مدیریت شهری (تهران) انجام یافتهاند. 15 کار تحقیقاتی مستند (معادل 38 درصد جامعۀ آماری) به عنوان نمونه انتخاب شدند و مورد ارزیابی انتقادی قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان میدهند تحقیقاتی که در این حوزه انجام شدهاند، به دلیل غفلت از به چالش کشیدن پیشفرضهای نظری مکاتب برنامهریزی و دیدگاههای مدیریت شهری مسلط و وارداتی، نتوانستهاند اُفقهای روششناختی و معرفتشناختیِ جدیدی برای ترمیم شکاف دو حوزۀ نظر و عمل بگشایند. همچنین، این پژوهشها به دلیل فقدان جامعیت و شمولیت نظری در بررسی موضوع شکاف دچار انحرافهایی در ارائه شواهد و نتایج نیز شدهاند.https://www.juep.net/article_237983_6a50f48ef5040311e50ddc7c35c21c1d.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823An analysis of the role of urban space components in enhancing quality of life within iran’s historic urban fabrics (case study: the historic center of Tehran)تحلیلی بر نقشآفرینی مؤلفههای فضای شهری در ارتقای کیفیت زندگی در بافتهای تاریخی شهری ایران (مطالعۀ موردی: مرکز تاریخی شهر تهران)11412923804110.22034/uep.2026.555079.1752FAعلیمحمدسعادتیپژوهشگر دورۀ دکتری، گروه شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایرانفرشتهاحمدیاستادیار، گروه شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایرانعلیغفاریاستاد، گروه شهرسازی، مرکز تحقیقات افقهای نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران و استاد گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتیالهامناظمیاستادیار، گروه شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایرانJournal Article20251025Historic urban fabrics in Iran face a dual challenge: preserving heritage while addressing the demands of contemporary life. In Tehran’s historic center (District 12), this conflict has led to a decline in the quality of life and a disconnect between physical space and citizens’ lived experience. This study aims to clarify the role of urban space components in enhancing quality of life (QoL) and to provide a practical model for improving livability in such contexts. The research employs a mixed-methods (quantitative-qualitative) approach. Quantitative data were gathered via questionnaires, while qualitative insights were obtained through in-depth interviews with residents, managers, and experts. The results indicate a direct, multifaceted relationship between the quality of urban space and the quality of life. Quantitative analysis revealed that time management in public spaces (0/593), landscape quality and spatial continuity (0/588), and transportation and accessibility (0/477) have the most significant impacts on the flexibility of development plans, social vitality, and the maintenance of demographic balance, respectively. Furthermore, the qualitative analysis emphasizes the pivotal role of citizens’ positive perception of legible, vibrant, and human-centric spaces in sustaining social life. Integrating these findings led to the extraction of a three-level model (physical-environmental, functional-social, and perceptual-identity) for the regeneration of historic fabrics. Applying this model to the study area suggests practical solutions, such as enhancing walkability, strengthening community-oriented spaces, and organizing the historic landscape. The primary contribution of this research is a context-specific, human-centric framework that serves as a practical roadmap for addressing recurring challenges in Iran’s historic urban fabrics, specifically the conflict between heritage conservation and QoL improvement.بافتهای تاریخی شهری در ایران با چالش دوگانۀ حفاظت از میراث و پاسخگویی به نیازهای زندگی معاصر مواجهاند. این تعارض در مرکز تاریخی تهران (منطقۀ ۱۲) به افت کیفیت زندگی و گسست بین فضا و تجربۀ زیستۀ شهروندان انجامیده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مؤلفههای فضای شهری در ارتقای کیفیت زندگی و ارائۀ الگویی کاربردی برای بهبود زیستپذیری در اینگونه بافتها انجام شد. روش تحقیق پژوهش ترکیبی (کمی ـ کیفی) است. دادههای کمی از طریق پرسشنامه و دادههای کیفی از طریق مصاحبههای عمیق با ساکنان، مدیران و متخصصان گردآوری شد. نتایج نشاندهندۀ رابطۀ مستقیم و چندوجهی بین کیفیت فضای شهری و کیفیت زندگی است. تحلیل کمی نشان داد مؤلفههای مدیریت زمان در فضاهای عمومی با مقدار 0/593، کیفیت منظر و پیوستگی فضایی با مقدار 0/588 و حملونقل و دسترسی با مقدار 0/477 بهترتیب بیشترین تأثیر را بر انعطافپذیری برنامههای توسعه، سرزندگی اجتماعی و حفظ تعادل جمعیتی دارند. تحلیل کیفی نیز بر نقش کلیدی ادراک مثبت شهروندان از فضاهای خوانا، سرزنده و انسانمحور در پایداری حیات اجتماعی تأکید دارد. تلفیق این یافتهها به استخراج الگوی سهسطحی (کالبدی ـ زیستمحیطی، عملکردی ـ اجتماعی و ادراکی ـ هویتی) برای بازآفرینی بافتهای تاریخی منجر شد. کاربست این الگو در محدودۀ مورد مطالعه، راهکارهای عملی همچون بهبود پیادهمداری، تقویت فضاهای اجتماعمحور و ساماندهی منظر تاریخی را پیشنهاد میدهد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائۀ چارچوبی بومی و انسانمحور است که به عنوان نقشۀ راهی کاربردی برای مواجهه با چالشهای تکرارشوندۀ بافتهای تاریخی ایران، بهویژه تعارض میان حفاظت میراث و ارتقای کیفیت زندگی، قابل استفاده است.https://www.juep.net/article_238041_a5a70dabb80ccf341801a4c68e4173bf.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823Explaining the relationships governing spatial-residential segregation in peri-urban areas: a content analysisتبیین مناسبات حاکم بر جداییگزینی در مناطق پیراشهری: یک تحلیل محتوا13014923538610.22034/uep.2025.549537.1720FAسمیهآهنیاستادیار دانشکدۀ شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران0000-0003-0704-4957هاشمداداشپوراستاد گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0002-2914-3668Journal Article20250926This study employs a qualitative content analysis method with a mixed (inductive-deductive) approach, using NVivo software, to systematically analyze 140 valid sources to precisely examine the phenomenon of socio-spatial segregation as one of the most important and complex contemporary developments in the suburban areas of metropolitan cities. The findings of this research indicate that the complex, multi-layered relations governing this phenomenon fall into two overarching and interconnected structures: “intrinsic” and “spatial.”<br>The intrinsic structure consists of three primary and fundamental dimensions: the functional-social dimension (centering on issues of racial discrimination and widespread social deprivation), the value-economic dimension (with a specific focus on deep and growing class disparities), and the behavioral-institutional dimension (with essential components such as institutional fragmentation and dispersal). These three dimensions are objectively and tangibly manifested in the spatial structure of these areas, which itself comprises three key components: an enclosed and fragmented physical form and structure, a dispersed and heterogeneous ecological landscape, and fundamental changes in land use and productivity. Ultimately, these six components, together and in interaction with one another, form a comprehensive, systematic, and practical theoretical framework that scientifically and accurately explains and analyzes the complex, dynamic, and systematic relationships governing the phenomenon of segregation in the suburban areas of metropolitan cities.پژوهش حاضر با بهکارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد ترکیبی (استقرایی ـ قیاسی)، و با استفاده از نرمافزار NVivo، به تحلیل نظاممند ۱4۰ منبع معتبر میپردازد تا پدیدۀ جداییگزینی فضایی ـ سکونتی را به عنوان یکی از تحولات مهم و پیچیدۀ معاصر در مناطق پیراشهری کلانشهرها مورد بررسی و واکاوی دقیق قرار دهد. یافتههای این تحقیق نشان میدهد مناسبات پیچیده و چندلایۀ حاکم بر این پدیده در دو ساختار کلی و بههمپیوستۀ «ماهیتی» و «فضایی» قرار میگیرند. ساختار ماهیتی شامل سه بُعد اصلی و اساسی است: بُعد عملکردی ـ اجتماعی (با محوریت مسائل تبعیض نژادی و محرومیت اجتماعی گسترده)؛ بُعد ارزشی ـ اقتصادی (با تمرکز ویژه بر شکاف طبقاتی عمیق و روزافزون)؛ بُعد رفتاری ـ نهادی (با مؤلفههای مهمی همچون تفرق و پراکندگی نهادی). این ابعاد سهگانه به صورت عینی و ملموس در ساختار فضایی این مناطق متجلی میشوند و بروز مییابند که خود شامل سه مؤلفۀ کلیدی میشود: فرم و ساختار فیزیکی محصور و گسسته، چشمانداز اکولوژیک متفرق و ناهمگون، و تغییرات بنیادین در کاربری و بهرهوری زمین. در نهایت، این شش مؤلفه در کنار یکدیگر و در تعامل با هم، چارچوب نظری جامع، نظاممند و کارآمدی را تشکیل میدهند که روابط پیچیده، پویا و نظاممند حاکم بر پدیدۀ جداییگزینی در مناطق پیراشهری کلانشهرها را به صورت علمی و دقیق تبیین و تحلیل میکند.https://www.juep.net/article_235386_655822733d1773e8ae08e778e31fa0c7.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187620260823Assessment of social sustainable development indicators in Iranian satellite cities: a case study of the city of Qarchakارزیابی شاخصهای توسعۀ پایدار اجتماعی در شهرهای اقماری ایران با تأکید بر شهر قرچک15016623914210.22034/uep.2026.566691.1798FAعطیهعسگریاستادیار گروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0000-0003-2782-7465نگینشورانیکارشناسی ارشد، گروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0009-0000-1845-6725سید مهرشادجهانآبادیکارشناسی ارشد، گروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0009-0000-1845-6725Journal Article20251216The rapid expansion of satellite cities surrounding metropolitan areas such as Tehran, driven by the dominance of physical and engineering-oriented approaches over social dimensions, has resulted in profound crises in the realm of social sustainability. This study aims to assess the status of social sustainable development in the city of Qarchak and to identify the fundamental drivers of unsustainability, with particular emphasis on modeling causal relationships among indicators. The research adopts an applied–developmental approach with a descriptive–analytical design. Data were collected through a structured five-point Likert-scale questionnaire administered to 47 experts, urban managers, and planners. Data analysis was conducted using one-sample t-tests, the Wilcoxon test, and partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). The statistical findings indicate that the overall level of social sustainability in Qarchak is in a critical condition, with an aggregate mean score of 2.22. At the same time, the dimension of spatial and physical justice exhibits the weakest performance, with a mean value of 2.04. The results of confirmatory factor analysis (CFA) reveal that access to education (factor loading = 0.728) and trust in urban management (factor loading = 0.79) are the most influential drivers of social sustainability. The key innovation of this study lies in conceptualizing the mechanism of physical failure–social erosion, demonstrating that inequalities in the distribution of urban services are not merely technical shortcomings but constitute a fundamental factor in the formation of perceived discrimination and the erosion of place attachment. The findings underscore the urgent need to revise urban development plans in Qarchak and to strengthen local governance with a focus on the reproduction of spatial justice.گسترش شتابان شهرهای اقماری در پیرامون کلانشهرهایی مانند تهران، در نتیجه غلبۀ رویکردهای کالبدی و مهندسی بر ابعاد اجتماعی، به بروز بحرانهای عمیق در حوزۀ پایداری اجتماعی انجامیده است. هدف این پژوهش، ارزیابی وضعیت توسعۀ پایدار اجتماعی در شهر قرچک و شناسایی عوامل بنیادین ناپایداری با تأکید بر مدلسازی روابط علّی میان شاخصهاست. روش تحقیق از نوع کاربردی ـ توسعهای با ماهیت توصیفی ـ تحلیلی بوده و دادهها از طریق پرسشنامه ساختارمند 5درجهای لیکرت از ۴۷ نفر از خبرگان، مدیران و برنامهریزان شهری گردآوری شده است. تحلیل دادهها با بهرهگیری از آزمونهای t تکنمونهای و ویلکاکسون و مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر روش کمترین مربعات جزئی (PLS-SEM) انجام پذیرفت. یافتههای آماری نشان میدهد وضعیت پایداری اجتماعی در قرچک با میانگین کلی 2/22 در سطح بحرانی قرار دارد و بُعد «عدالت فضایی و کالبدی» با میانگین 2/04 پایینترین وضعیت را دارد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی (CFA) بیانگر آن است که شاخصهای «دسترسی به آموزش» (بار عاملی 0/728) و «اعتماد به مدیریت شهری» (بار عاملی 0/79) مهمترین پیشرانهای پایداری اجتماعی محسوب میشوند. نوآوری این پژوهش در تبیین سازوکار «شکست کالبدی ـ فرسایش اجتماعی» است که آشکار میسازد نابرابری در توزیع خدمات شهری نه فقط یک مسئلۀ فنی، بلکه عامل اساسی در شکلگیری احساس تبعیض و کاهش تعلق مکانی است. نتایج نهایی بر ضرورت بازنگری فوری در طرحهای توسعۀ شهری قرچک و تقویت حکمرانی محلی با تمرکز بر بازتولید عدالت فضایی تأکید دارد.https://www.juep.net/article_239142_ba8b52fd4eed42726c29e77d606ed6f3.pdf