مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Elucidating the factors affecting the social participation of guilds in iranian-islamic bazaars (case study: vakil bazaar of shiraz)تبیین عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی اصناف در بازارهای ایرانی ـ اسلامی (مطالعۀ موردی: بازار وکیل شیراز)42023255710.22034/uep.2025.551719.1732FAمریمتحسیریدانشجوی دکتری مهندسی شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0003-4522-3913علیرضاصادقیدانشیار گروه مهندسی شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0002-0047-7533Journal Article20251006Iranian-Islamic bazaars have long symbolized the cultural and social identity of Iranian cities. A defining characteristic is their spatial proximity to mosques, which distinguishes them from Western bazaars and fosters interaction and synergy among guilds and tradesmen. This study elucidates the factors influencing the social participation of guilds in Iranian-Islamic bazaars, focusing on the Vakil Bazaar of Shiraz. Thirteen experienced and long-standing tradesmen were purposefully selected through the snowball sampling method, and data were gathered via in-depth interviews. Using the Grounded Theory method, the analysis revealed three main categories of factors affecting guilds’ social participation: Individual Ethics (religion and personal values), Civic Ethics (trust and economic relations), and Political Society (government and institutional structures). The proposed theoretical model explains the interaction among these categories in shaping and sustaining guild participation. Individual Ethics function as prerequisite factors, laying the foundation for social participation of guilds. Mediating elements play significantly in emerging and sustaining civic ethics, connecting personal values with institutional frameworks. Finally, supporting factors, including the theoretical code of political society, ensure the stability and continuity of this process. The findings highlighted how ethical, social, and political dimensions intertwine in maintaining the traditional cohesion of Iranian-Islamic bazaars. These insights can guide policymakers and practitioners in enhancing guild participation and revitalizing the functional and cultural vitality of these bazaars.بازارهای ایرانی ـ اسلامی همواره به عنوان نماد هویت ایرانی ـ اسلامی برای شهرها تلقی شده است. مجاورت این بازارها با مسجد، وجه تمایز جالب توجه این بازارها با بازارهای تاریخی موجود در کشورهای غربی است. این امر بستر مناسبی را برای ایجاد همافزایی بین صنوف و کسبۀ حاضر در بازار فراهم آورده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی اصناف در بازارهای ایرانی ـ اسلامی و به طور خاص بازار وکیل شیراز انجام شده است. به اینمنظور، ۱۳ نفر از کسبۀ باسابقه و قدیم به صورت هدفمند و با روش گلولهبرفی انتخاب و دادهها از طریق مصاحبههای عمیق گردآوری شدند. تحلیل دادهها با استفاده از روش نظریۀ زمینهای صورت گرفت. عوامل کلیدی مؤثر بر مشارکت اجتماعی اصناف در سه دستۀ کلی اخلاق فردی (شامل مذهب و ارزشهای فردی)، اخلاق مدنی (شامل اعتماد و اقتصاد) و جامعۀ سیاسی (شامل دولت و ساختار نهادی) طبقهبندی شد. ضمن ارائۀ یک مدل نظری، نقش این عوامل در شکلگیری و پایداری مشارکت اجتماعی اصناف تبیین شده است. کد نظری اخلاق فردی به عنوان عوامل پیشنیاز، زمینۀ شکلگیری مشارکت اجتماعی را در میان اصناف فراهم میکنند. عوامل میانجی با ایجاد ارتباط بین ارزشهای فردی و ساختارهای نهادی، نقش کلیدی در بروز و استمرار اخلاق مدنی دارند. در نهایت، عوامل پشتیبان شامل کد نظری جامعۀ سیاسی، ثبات و تداوم این فرایند را تضمین میکنند. نتایج این پژوهش میتواند برای سیاستگذاران و فعالان حوزۀ بازارهای ایرانی ـ اسلامی، در جهت تقویت مشارکت اجتماعی اصناف و بهبود عملکرد این بازارها مفید واقع شود.https://www.juep.net/article_232557_71ea2a672c8d62b87c469cde229a188f.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Explaining the strategies for achieving resilience in deteriorated urban fabrics (case study of region 4 of tehran municipality)تحلیل وضعیت تابآوری در بافتهای فرسودۀ شهری (مورد مطالعه: منطقۀ 4 شهرداری تهران)223623157110.22034/uep.2025.542144.1690FAکامبیزنصیریدانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد یادگار امام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانعلیرضااستعلاجیاستاد، گروه جغرافیا، واحد یادگار امام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانبهرامآزادبختاستادیار، گروه جغرافیا، واحد یادگار امام، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20250821Resilience of deteriorated fabrics is important in urban planning. Deteriorated fabrics are parts of city that reduce resilience, and policies used in such fabrics, which also contain historic buildings, are more evident. The present study analyzes the state of resilience in deteriorated fabrics in Region 4 of Tehran Municipality. The research is applied in terms of purpose, exploratory in nature, and employs a qualitative-quantitative methodology. The data collection method is library-based. <br>The statistical population consisted of 80 experts from the Municipality of Region 4, urban planning professors, and doctoral students. A non-probability snowball sampling method was employed to gather responses, using a closed-ended questionnaire for data collection. A Delphi panel of experts was utilized to analyze the data. The experts evaluated various indicators—physical, environmental, social, economic, and managerial—extracted from theoretical foundations and relevant documents related to the studied area. The results of data analysis revealed the unfavorable status of 20 managerial-political criteria in three indicators “laws and regulations,” “education,’ and “support and supervision”. The status of 20 economic criteria in four indicators “facilities and infrastructure,” “activity and employment,” “ability to compensate for damage,” and “ability to return to suitable condition” was unfavorable. The status of 20 physical-environmental criteria in four indicators “deterioration,” “accessibility,” “vulnerability,” and “resistance” was unfavorable. The status of 25 socio-cultural criteria in five indicators “security,” “services,” “tradition and culture,” “participation and solidarity,” and “awareness and education” was unsatisfactory. The study concluded that the deteriorated fabrics in Region 4 of Tehran Municipality have low resilience in all the aforementioned dimensions.بحث تابآوری بافتهای فرسوده از بحثهای مهم در برنامهریزی شهری است. بافتهای فرسوده بخشی از شهر هستند که موجب کاهش سطح تابآوری میشود و سیاستهای بهکارگرفتهشده در اینگونه بافتها که دارای آثار قدیمی نیز هستند نمود بیشتری پیدا میکند. هدف پژوهش، تحلیل وضعیت تابآوری در بافتهای فرسودۀ منطقۀ ۴ شهرداری تهران است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی؛ از نظر ماهیت، اکتشافی و از نظر روش، کیفی ـ کمی است. روش جمعآوری دادهها کتابخانهای است. جامعۀ آماری را ۸۰ نفر از کارشناسان شهرداری منطقۀ ۴، اساتید شهرسازی و دانشجویان دکتری تشکیل میدهند. روش نمونهگیری مورد استفاده در پژوهش غیر احتمالی و از نوع گلوله برفی بوده است. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه از نوع بسته است. برای تحلیل دادهها از تیم پانل دلفی استفاده شده است. بر ایناساس، کارشناسان به شاخصهای کالبدی و محیطی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی استخراجشده از مبانی نظری و اسناد محدودۀ مورد مطالعه امتیاز میدهند. نتایج تحلیل دادهها نشان میدهد وضعیت ۲۰ معیار مدیریتی ـ سیاسی در ۳ شاخص قوانین و مقررات، آموزش و حمایت و نظارت نامطلوب است. وضعیت ۲۰ معیار اقتصادی در ۴ شاخص امکانات و زیرساختها، فعالیت و اشتغال، توانایی جبران خسارت و توانایی برگشت به شرایط مناسب نامطلوب است. وضعیت ۲۰ معیار کالبدی ـ محیطی در ۴ شاخص فرسودگی، دسترسی، آسیبپذیری و مقاومت نامطلوب است. وضعیت ۲۵ معیار اجتماعی ـ فرهنگی در ۵ شاخص امنیت، خدمات، سنت و فرهنگ، مشارکت و همبستگی و آگاهی و آموزش نامطلوب است. میتوان نتیجه گرفت که سطح تابآوری در بافتهای فرسودۀ منطقۀ ۴ شهرداری تهران در تمام ابعاد یادشده پایین است.https://www.juep.net/article_231571_ddae9e5f406e98496f80f9b441bc0fbe.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421A comparative study of government and governance: investigating semantic differences in iran's contemporary urban planning and management systemمطالعۀ تطبیقی حکمرانی و حکمروایی: بررسی تفاوتهای معنایی و پیامدها در نظام برنامهریزی و مدیریت شهری معاصر ایران386623189010.22034/uep.2025.541868.1694FAهادیفرهنگدوستکارشناس ارشد، معماری اسلامی، گروه هنر و معماری اسلامی، دانشکدۀ هنر و معماری اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران0000-0002-1828-4000تکتمحناییدانشیار گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0002-9750-1041Journal Article20250821The semantic and functional ambiguities between “governance” and “governability” have created significant theoretical and practical challenges within contemporary Iranian urban planning and management systems. This research elucidates the conceptual distinctions between governance, defined as a formal, hierarchical, and state-centric structure, and governability, characterized as a networked, participatory, and multi-actor process. The core problem addresses the substantive differences between these two paradigms across dimensions such as legitimacy source, decision-making structure, stakeholder scope, governmental role, and ultimate policy objective, and how these ambiguities impact the efficacy of urban policies.<br>Employing a qualitative content analysis with a categorical approach, the study scrutinizes specialized texts and Iranian policy documents from the past two decades (2005-2025). It integrates deductive reasoning, based on theoretical frameworks, with inductive reasoning derived from textual data. The sample, drawn from upstream urban planning documents, utilized purposive sampling to ensure maximum diversity. Findings indicate that the conceptual confusion has led to inefficient policy design, diminished public participation, and weakened institutional effectiveness. This is evident, as governance-centric solutions, such as participatory development, prove incompatible with traditional governance frameworks and top-down decision-making approaches. The crucial distinction lies in the shift from exclusive state control in governance to coordination and facilitation within a network of governmental, private, and civil actors. This research proposes a conceptual framework to address these ambiguities, providing recommendations for enhancing the application of these concepts in urban policymaking to promote optimal urban governance.مفاهیم «حکمرانی» و «حکمروایی» به دلیل تفاوتهای معناشناختی و کارکردی، در نظام برنامهریزی و مدیریت شهری معاصر ایران چالشهای نظری و عملی متعددی ایجاد کردهاند. این پژوهش با هدف تبیین تمایزهای مفهومی میان حکمرانی به عنوان ساختار رسمی، سلسلهمراتبی و دولتمحور، در کنار حکمروایی به منزلۀ فرایندی شبکهای، مشارکتی و چندبازیگری انجام شده است. مسئلۀ اصلی، شناسایی تفاوتهای ماهوی این دو پارادایم در ابعاد منبع مشروعیت، ساختار تصمیمگیری، دامنۀ ذینفعان، نقش دولت، هدف غایی سیاستگذاری و تأثیر این ابهامات بر کارایی سیاستهای شهری است. پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد مقولهای، متون تخصصی در این زمینه، به همراه اسناد سیاستی دو دهۀ اخیر ایران (1384 ـ 1404) را بررسی کرده و از ترکیبی از رویکردهای قیاسی مبتنی بر چارچوب نظری و استقرایی مبتنی بر دادههای متنی بهره برده است. جامعۀ آماری شامل اسناد بالادستی برنامهریزی شهری بوده و نمونهگیری هدفمند با معیار حداکثر تنوع برای انتخاب اسناد شاخص انجام شده است. یافتهها نشان میدهند سردرگمی میان این دو مفهوم، به طراحی سیاستهای ناکارآمد، کاهش مشارکت عمومی و تضعیف اثربخشی نهادی منجر شده است، زیرا راهحلهای مبتنی بر حکمروایی مانند توسعۀ مشارکتی در چارچوبهای سنتی حکمرانی و تصمیمگیری از بالابهپایین ناسازگار هستند. تمایز کلیدی در گذار از واپایش انحصاری دولت در حکمرانی به هماهنگی و تسهیلگری در شبکهای از بازیگران دولتی، خصوصی و مدنی در حکمروایی نهفته است. این پژوهش با ارائۀ چارچوبی مفهومی برای رفع ابهامات، پیشنهادهایی برای بهبود کاربرد این مفاهیم در سیاستگذاری شهری ارائه میدهد تا زمینهساز تحقق حکمروایی مطلوب شهری شود.https://www.juep.net/article_231890_895957d708a52242400f57757f81e627.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Pathology of process and content of the tehran comprehensive plan (2007): a systematic review based on meta-synthesis and thematic frequency analysisآسیبشناسی طرح جامع ۱۳۸۶ تهران: فراترکیب و مرور نظاممند688923157210.22034/uep.2025.540663.1692FAمحمدصالحشکوهی بیدهندیدکتری شهرسازی و عضو هیئت علمی دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0000-0002-8472-270Xامینمحتاجالله یزدیکارشناسی ارشد برنامهریزی منطقهای دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0009-0002-2193-8180شقایقثمودیکارشناسی ارشد برنامهریزی منطقهای دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0009-0004-3740-249XJournal Article20250825The Strategic-Structural Plan for Development and Urbanism of Tehran (Tehran Comprehensive Plan - 2007), one of the most prominent efforts in Iranian urban planning, was formulated to overcome the failures of previous plans by adopting a new approach. As the plan’s horizon (2026) approaches, and considering the criticisms raised since its inception, a comprehensive review and pathology have become evident. This research provides a frequency analysis of themes and a systematic meta-synthesis of previous studies to explain the challenges and shortcomings of the Tehran Comprehensive Plan (2007) and to categorize the proposed solutions for its improvement. <br>This study, using a systematic review method, examined 123 relevant scholarly documents (articles, theses, research projects, and books) published between 2001 and 2023. The data were extracted based on an analytical framework focused on the strengths and weaknesses of the preparation process, content, approval, monitoring, implementation barriers, and feasibility solutions. Data analysis was conducted using a combination of quantitative methods (thematic frequency analysis to identify the frequency of themes) and qualitative methods (meta-synthesis based on content analysis and three-stage coding).<br>The quantitative analysis revealed that previous studies placed a much greater emphasis on the plan’s weaknesses (approximately 60% of codes) compared to its strengths (around 7%). Proposed solutions constituted roughly 32% of the codes. The highest frequency of the criticisms belonged to procedural, managerial, and content-related weaknesses. The qualitative analysis (meta-synthesis) grouped the main issues into three categories: procedural weaknesses (e.g., institutional failure, lack of coordination, inadequate participation, consultant selection), content-related weaknesses (e.g., lack of theoretical basis, insufficient data, ignoring key issues like city boundaries and housing, internal inconsistencies), and managerial and implementation weaknesses (e.g., poor inter-sector cooperation, financial issues, ineffective monitoring). The proposed solutions primarily emphasized content and approach-related reforms (attention to environment, heritage, housing, justice), procedural and methodological reforms (standardized methodology, databases, genuine participation), and strengthening implementation and monitoring mechanisms (sustainable institutionalization, financial resources, legal requirements, continuous monitoring).طرح جامع 1386 تهران به عنوان یکی از تلاشهای شاخص در برنامهریزی شهری ایران، با هدف عبور از ناکامیهای طرحهای پیشین و با اتخاذ رویکردی نوین، تدوین شد. این پژوهش به تبیین چالشها و نارساییهای این برنامه و دستهبندی راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای آن بر اساس پژوهشهای گذشته میپردازد.<br>این مطالعه با بهرهگیری از روش مرور نظاممند، ۱۲۳ سند علمی مرتبط منتشرشده بین سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ را مورد بررسی قرار داد. دادهها بر اساس چارچوبی تحلیلی متمرکز بر قوتها و ضعفهای فرایند تهیه، محتوا، تصویب، پایش، موانع اجرایی و راهکارهای تحققپذیری استخراج شدند. تحلیل دادهها با ترکیب روشهای مرور نظاممند به منظور شناسایی فراوانی و فراترکیب مبتنی بر تحلیل محتوا و کدگذاری سهمرحلهای انجام گرفت.<br>تحلیل کمی نشان داد در مطالعات پیشین، تأکید بیشتری بر ضعفهای طرح (۶۰ درصد کدها) نسبت به قوتهای آن (۷ درصد) وجود داشته است و راهکارهای پیشنهادی حدود ۳۲ درصد کدها را شامل میشوند. ضعفهای محتوایی (بهویژه کالبدی)، مدیریتی و فرایندی بیشترین فراوانی را در میان انتقادها داشتند. تحلیل کیفی آسیبهای اصلی را در سه دستۀ ضعفهای فرایندی (شکست نهادسازی، ناهماهنگی، مشارکت ناکافی، انتخاب مشاور)، محتوایی (فقدان مبنای نظری، دادههای ناکافی، بیتوجهی به مسائل کلیدی همچون حریم و مسکن، ناسازگاری درونی) و مدیریتی (عدم همکاری بینبخشی، مشکلات مالی، نظارت ناکافی) طبقهبندی کرد. راهکارهای پیشنهادی نیز عمدتاً بر اصلاحات محتوایی (توجه به محیط زیست، میراث، مسکن، عدالت)، اصلاحات فرایندی (شفافیت در انتخاب مشاور، تدوین متدولوژی واحد، پایگاه داده، مشارکت واقعی) و تقویت سازوکارهای اجرایی و نظارتی (نهادسازی پایدار، تأمین مالی، الزامات قانونی، پایش مستمر) تأکید دارند.https://www.juep.net/article_231572_5845d7d2238ebb676773d7260af26262.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Locating high-rise buildings with emphasis on skyline theory and transit-oriented development (tod): a case study of hamedan cityمکانیابی ساختمانهای بلندمرتبه با تأکید بر نظریۀ خط آسمان و توسعۀ مبتنی بر حملونقل همگانی (TOD) (نمونۀ موردی: شهر همدان)9010423279710.22034/uep.2025.548168.1717FAفاطمهدرخشاندانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایرانمهدیبیرق شمشیردانشجوی دکتری معماری، پردیس بینالمللی کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-8980-0244Journal Article20250920This study aims to identify suitable locations for high-rise development in Hamedan City by integrating the principles of Skyline Theory and Transit-Oriented Development (TOD). Two main groups of criteria were analyzed: functional criteria (accessibility, proximity to public transport, land-use mix, walkability/bikeability, and parking availability) and visual criteria (view, diversity in form and appearance, and height). The research employed a combined Analytic Hierarchy Process and Geographic Information System (AHP–GIS) approach, using expert evaluations and spatial data layers. The results indicated that Beheshti Town, with a weight of 0.431, has the highest potential for high-rise development, while Golan (0.310) and Haji (0.258) neighborhoods stand in the next ranks. Findings revealed that accessibility to public transportation and preservation of visual corridors are the most influential factors in site selection. The integration of TOD and Skyline Theory establishes a balanced framework that supports both functional efficiency and visual harmony in urban form. Ultimately, the outcomes provide practical insights for municipalities and urban planners to regulate high-rise construction and promote sustainable urban development in both the historical and modern contexts of Hamedan.پژوهش حاضر با هدف مکانیابی بهینۀ ساختمانهای بلندمرتبه در شهر همدان، با تلفیق نظریۀ خط آسمان و توسعۀ مبتنی بر حملونقل همگانی (TOD) انجام شده است. در این راستا، دو دسته معیار شامل معیارهای عملکردی (دسترسی، نزدیکی به حملونقل عمومی، اختلاط کاربری، پیادهروی و دوچرخهسواری، وجود پارکینگ) و معیارهای بصری (دید، تنوع در شکل و ظاهر، و ارتفاع) مورد ارزیابی قرار گرفت. روش تحقیق مبتنی بر مدل تلفیقی تحلیل سلسلهمراتبی و سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (AHP–GIS) است که از طریق آن، دادههای حاصل از نظرسنجی خبرگان و لایههای مکانی تحلیل شد. نتایج نشان داد شهرک بهشتی با وزن 0/431 بیشترین قابلیت را برای توسعۀ بلندمرتبه دارد، در حالی که محلههای جولان (0/310) و حاجی (0/258) در رتبههای بعدی قرار دارند. بر اساس یافتهها، دسترسی به شبکۀ حملونقل عمومی و حفظ دید و منظر شهری مهمترین شاخصها در مکانیابی ساختمانهای بلندمرتبه محسوب میشوند. تحلیلها بیانگر آن است که ترکیب دو رویکرد TOD و خط آسمان، ضمن تأمین نیازهای عملکردی شهر، به حفظ هویت بصری و خوانایی سیمای شهری کمک میکند. از منظر کاربردی، نتایج میتواند مبنای تصمیمسازی برای شهرداری و برنامهریزان شهری به منظور کنترل ساختوسازهای بلند و دستیابی به توسعۀ پایدار شهری در بافتهای تاریخی و نوین همدان قرار گیرد.https://www.juep.net/article_232797_1affa55f196a924e39b8d8097cd7cf75.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Analyzing the realization of spatial justice in the indicators of an age-friendly city: a case study of mashhadتحلیل تحقق عدالت فضایی در شاخصهای شهر دوستدار سالمند: مطالعۀ موردی شهر مشهد10612323324910.22034/uep.2025.553328.1746FAصالحابراهیمیپورپژوهشگر دوره دکتری، گروه جغرافیا، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0009-0007-8400-1922کتایونعلیزادهدانشیار، گروه جغرافیا، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران0000-0002-7571-4281محمد علیاحمدیاناستادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایرانJournal Article20251015With the growing elderly population, the realization of spatial justice in the distribution of urban services has become an increasingly necessary imperative. This research was conducted to measure spatial justice in the indicators of an age-friendly city in Mashhad. This descriptive-analytical study was conducted with the participation of 405 adults aged 60 and above. Data were collected using the standard WHO questionnaire and field observations, and were analyzed using ANOVA and GIS. The findings revealed significant spatial inequality. The mean satisfaction scores for physical indicators, including open spaces (3.85), public buildings (3.62), and housing (3.56), were significantly higher than those for social-supportive indicators such as social respect and inclusion (2.42), transportation (2.49), and social support and health services (2.52). Spatial analyses identified districts 7, 8, 9, and 13 as privileged, and districts 1, 3, 4, and 6 as deprived. Cluster mapping pinpointed central and southern areas as hotspots requiring urgent intervention. Differences in the expectations of the elderly also influenced their assessments; the elderly in affluent areas expressed lower satisfaction, while those in deprived areas reported higher satisfaction. This indicates that quantitative and spatial tools alone are insufficient, and combining them with qualitative data is essential for a deeper understanding of spatial justice. Overall, the study’s results emphasize that achieving spatial justice in Mashhad requires multifaceted interventions, including the development of open spaces, improvement of public transportation, enhancement of health-social services, and the strengthening of social participation and inclusion for the elderly.با رشد جمعیت سالمندان، تحقق عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با هدف سنجش عدالت فضایی در شاخصهای شهر دوستدار سالمند در مشهد انجام شد. این مطالعه به روش توصیفی ـ تحلیلی و با مشارکت ۴۰۵ سالمند ۶۰ سال به بالا انجام شد. دادهها از طریق پرسشنامۀ استاندارد WHO و مشاهدات میدانی گردآوری و با آزمون ANOVA و GIS تحلیل شدند. یافتهها نابرابری فضایی چشمگیری را نشان داد. میانگین رضایت از شاخصهای فیزیکی شامل فضاهای باز (3/85)، ساختمانهای عمومی (3/62) و مسکن (3/56) به طور معناداری بالاتر از شاخصهای اجتماعی ـ حمایتی مانند احترام و پذیرش اجتماعی (2/42)، حملونقل (2/49) و حمایت اجتماعی و خدمات بهداشتی (2/52) بود. تحلیلهای فضایی، مناطق ۷، ۸، ۹ و ۱۳ را برخوردار و مناطق ۱، ۳، ۴ و ۶ را محروم شناسایی کرد. نقشههای خوشهبندی، مناطق مرکزی و جنوبی را به عنوان نقاط داغ با نیاز فوری به مداخله مشخص کرد. تفاوت انتظارات سالمندان نیز بر ارزیابی آنان اثرگذار است؛ به گونهای که سالمندان مناطق مرفه رضایت کمتری و سالمندان مناطق محروم رضایت بیشتری ابراز کردهاند. این امر نشان میدهد ابزارهای کمی و فضایی کافی نیست و ترکیب آنها با دادههای کیفی برای درک عمیق عدالت فضایی ضروری است. در مجموع، نتایج پژوهش تأکید دارد تحقق عدالت فضایی در مشهد نیازمند مداخلاتی چندجانبه شامل توسعۀ فضاهای باز، بهبود حملونقل عمومی، ارتقای خدمات بهداشتی ـ اجتماعی و تقویت مشارکت و شمول اجتماعی سالمندان است.https://www.juep.net/article_233249_bbea395bb43909924168462aff1858f4.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Family in the urban context: a conceptual framework for shaping family-friendly urban environments in iranخانواده در متن شهر: چارچوبی مفهومی برای شکلگیری محیط شهری دوستدار خانواده در ایران12414423086910.22034/uep.2025.537755.1681FAماناوحیدبافندهدانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0003-4539-9070مجتبیرفیعیاناستاد، گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0001-7371-7617سیدمهدیخاتمیدانشیار، گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0003-3241-5000Journal Article20250729Cities, beyond being physical containers, serve as arenas for shaping family relationships, caregiving support, and social interactions. In Iran, however, urban planning remains largely infrastructure-oriented, with limited attention to the needs of women, children, older adults, and multigenerational households—a neglect that undermines well-being, increases psychosocial stress, and exacerbates gender inequalities. Spatial justice and safe access to services, green spaces, and walkable routes can enhance family cohesion and health. Following PRISMA guidelines, this study conducted a systematic review and content analysis of scientific and policy documents (2008–2025). Out of 450 records, 153 eligible sources were quality-assessed and coded in MAXQDA. Data analysis revealed a causal framework in which physical structure and governance, through variables such as accessibility, safety, aesthetics, and sense of belonging, are linked to outcomes including livability, spatial–gender justice, and resilience. The findings highlight the need to reduce car dependency, create intergenerational spaces, and improve environmental quality, while noting that weak intersectoral coordination, bureaucracy, and the gap between policy and practice remain significant barriers. Families must shift from passive consumers of space to active co-designers. To this end, three practical indices are introduced: the Family Accessibility Index (FAI), Family Density (FD), and Care-Gender Justice (CGJ), which are applied to evaluate and guide urban interventions. This toolkit outlines pathways for translating theory into practice, monitoring policies, and institutionalizing family-oriented urban planning. Overall, the results provide a foundation for developing policies and urban designs that prioritize families in Iran and comparable contexts.شهرها فراتر از ظرف کالبدی، بستری برای شکلگیری روابط خانوادگی، حمایتهای مراقبتی و تعاملات اجتماعیاند. در ایران اما برنامهریزی شهری همچنان زیرساختمحور است و به نیازهای زنان، کودکان، سالمندان و خانوادههای چندنسلی کمتر توجه دارد؛ موضوعی که موجب تضعیف رفاه، افزایش فشارهای روانی ـ اجتماعی و تشدید نابرابری جنسیتی میشود. عدالت فضایی و دسترسی ایمن به خدمات، فضاهای سبز و مسیرهای پیادهروی میتواند انسجام خانوادگی و سلامت را ارتقا دهد. این پژوهش با مرور نظاممند و تحلیل محتوایی اسناد علمی و سیاستی (۲۰۰۸-۲۰۲۵) و با تبعیت از PRISMA، از میان ۴۵۰ رکورد، ۱۵۳ منبع واجد شرایط را پس از ارزیابی کیفی انتخاب و در MAXQDA کدگذاری کرد. تحلیل دادهها چارچوبی علّی نشان داد در آن ساختار کالبدی و حکمرانی از طریق متغیرهایی همچون دسترسپذیری، ایمنی، زیباییشناسی و حس تعلق به پیامدهایی همچون زیستپذیری، عدالت فضایی ـ جنسیتی و تابآوری متصل میشود. یافتهها بیانگر ضرورت کاهش خودرومحوری، ایجاد فضاهای چندنسلی و ارتقای کیفیت محیطی است، در حالی که ضعف هماهنگی بینبخشی، بروکراسی و شکاف سند تا عمل موانع اصلیاند. خانوادهها باید از مصرفکنندۀ فضا به کنشگر همطراح بدل شوند. در این راستا، سه شاخص کاربردی ـ شاخص دسترسی خانوادگی (FAI)، تراکم خانوادگی (FD) و عدالت جنسیتی مراقبتمحور (CGJ) ـ برای سنجش و هدایت مداخلات شهری معرفی شد. این بسته ابزارها مسیر ترجمۀ نظریه به عمل، پایش سیاستها و نهادینهسازی برنامهریزی خانوادهمحور را مشخص میکند. در مجموع، نتایج این مطالعه میتواند مبنایی برای تدوین سیاستها و طراحی شهری خانوادهمحور در ایران و سایر جوامع با شرایط مشابه فراهم آورد.https://www.juep.net/article_230869_d3fd3e397d7e7cbeb46f3d17049ba6a5.pdfمرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهراناقتصاد و برنامه ریزی شهری2821-21187220260421Analyzing the spatial structure integration with smart transformability capacities (case study: saqqez city)تحلیل همپیوندی ساختار فضایی شهری با ظرفیتهای تحولپذیری هوشمند (نمونۀ موردی: شهر سقز)14616223127910.22034/uep.2025.535404.1677FAسالارمرادیگروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایرانبختیارعزتپناهاستادیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایرانبشیربیگ باباییدانشیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد ملکان، دانشگاه آزاد اسلامی، ملکان، ایرانJournal Article20250726Iran’s mid-sized cities, with their specific spatial structure and institutional-infrastructural challenges, require local models for smart realisation. This research aims to analyze the interconnection between the spatial structure of Saqqez city and its capacity for smart transformation, particularly in the transportation sector. The research method is a mixed approach, combining spatial configuration analysis and the Delphi method. Analysis of the street network using DepthmapX software and extraction of 3,863 nodes and 4,848 edges revealed that the city’s spatial structure exhibits heterogeneity and a strong focus on central nodes. The average depth index in the central core is 0.0232 (indicating relative continuity). In contrast, the coefficient of variation of the access index, with 68.7 percent, indicates severe spatial inequality in access to services. Additionally, the connectivity index, with a mean of 0.01705 and a standard deviation of 0.02680, revealed a center-periphery pattern and the network’s dependence on a limited number of critical nodes. On the other hand, a two-stage Delphi process involving 15 experts resulted in localization and final consensus on 40 items across five key indicators. The Kendall coefficient of agreement increased from 0.372 in the first round to 0.786 in the second round, indicating a strong level of expert consensus. The combined findings showed that nodes with simultaneous high values in the interstitial and accessibility indicators (such as the central nodes of neighborhoods 10 and 11) are key points for optimal deployment of smart infrastructure. In contrast, peripheral areas (neighborhoods 16 and 17), characterized by high spatial depth and low accessibility, require targeted interventions to reduce the digital divide and promote spatial equity.شهرهای میانی ایران، با ساختار فضایی خاص و چالشهای نهادی ـ زیرساختی، به الگوهای بومی برای تحققپذیری هوشمند نیاز دارند. این پژوهش با هدف تحلیل همپیوندی ساختار فضایی شهر سقز با ظرفیتهای تحولپذیری هوشمند، بهویژه در حوزۀ حملونقل، انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (آمیخته) و مبتنی بر تحلیل پیکربندی فضا و روش دلفی است. تحلیل شبکۀ معابر با نرمافزار DepthmapX و استخراج ۳۸۶۳ گره و ۴۸۴۸ یال نشان داد ساختار فضایی شهر از ناهمگونی و تمرکز شدید بر گرههای مرکزی رنج میبرد. شاخص میانگین عمق در هستۀ مرکزی 0/0232 (نشاندهندۀ پیوستگی نسبی) است، در حالی که ضریب تغییرات شاخص دسترسی با 68/7 درصد بیانگر نابرابری شدید فضایی در دسترسی به خدمات است. همچنین، شاخص ارتباط با میانگین 0/01705 و انحراف معیار 0/02680، الگوی مرکز ـ پیرامون و وابستگی شبکه به تعداد محدودی از گرههای حیاتی را آشکار ساخت. از سوی دیگر، فرایند دلفی دومرحلهای با ۱۵ خبره به بومیسازی و اجماع نهایی روی 40 گویه در پنج شاخص کلیدی منجر شد. ضریب هماهنگی کندال از 0/372 در دور اول به 0/786 در دور دوم رسید که حاکی از اجماع قوی خبرگان بوده است. یافتههای تلفیقی نشان داد گرههای با مقادیر همزمان بالا در شاخصهای بینابینی و دسترسی (مانند گرههای مرکزی محلات 10 و 11)، نقاط کلیدی برای استقرار بهینۀ زیرساختهای هوشمند هستند. در مقابل، نواحی پیرامونی (محلات 16 و 17) با عمق فضایی بالا و دسترسی پایین، نیازمند مداخلات هوشمندانه برای کاهش شکاف دیجیتال و عدالت فضایی هستند.https://www.juep.net/article_231279_71015a7497d7852284c9c652782198ac.pdf