مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران اقتصاد و برنامه ریزی شهری 2821-2118 8 1 2027 03 21 Explaining the socio-legal conflicts of privatizing residential Cul-de-Sacs in Shiraz تبیین تعارض‌های اجتماعی ـ حقوقی خصوصی‌سازی بن‌بست‌های مسکونی در شیراز 52 69 250307 10.22034/uep.2026.583732.1905 FA نگین روح‌بخش پژوهشگر دورۀ دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه شیراز‌، شیراز‌، ایران 0009-0001-1358-133X مهسا شعله دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه شیراز‌، شیراز‌، ایران 0000-0001-7559-4614 Journal Article 2026 05 29 In recent years, the privatization of residential cul-de-sacs and the installation of street barriers, as tools for traffic control and access management, have become a controversial issue in urban management. This study aims to explain the social and legal conflicts associated with installing barriers to privatize residential cul-de-sacs in urban thoroughfares, and to examine the various dimensions of this issue from the perspectives of stakeholders and experts. Given the multi-dimensional nature of these conflicts and the limited existing theoretical literature, this research employs a mixed-method (quantitative-qualitative) approach. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with urban management experts and analyzed using thematic analysis. The qualitative findings served as the basis for designing the quantitative instrument (questionnaire). In the quantitative phase, the importance and severity of the identified factors were measured among resident and non-resident groups in Shiraz using the non-parametric Mann–Whitney U test. The findings indicated that residents, driven by a sense of spatial ownership, perceive barriers as enhancing security, local cohesion, and quality of life. In contrast, non-residents view them as a symptom of poor urban planning and a restriction on access to public space. Consequently, this phenomenon holds different meanings and functions for the two social groups, generating opposing interpretations regarding its role in spatial justice. Furthermore, the results suggest that the privatization of residential cul-de-sacs and the installation of barriers is not merely a physical intervention but a socio-spatial phenomenon with divergent consequences. Proper management of this issue requires an awareness of these differences and the formulation of context-sensitive policies. در سال‌های اخیر، خصوصی‌سازی بن‌بست‌های مسکونی و ایجاد راه‌بندها به ‌عنوان یکی از ابزارهای کنترل ترافیک و مدیریت دسترسی، به یکی از موضوعات مناقشه‌برانگیز در مدیریت شهری تبدیل شده‌اند. هدف از پژوهش حاضر، تبیین تعارض‌های اجتماعی و حقوقی مرتبط با ایجاد راه‌بندها برای خصوصی‌سازی بن‌بست‌های مسکونی در معابر شهری و بررسی ابعاد مختلف این مسئله از منظر ذی‌نفعان و متخصصان است. با توجه به ماهیت چندبعدی این تعارض‌ها و محدود بودن ادبیات نظری موجود، پژوهش حاضر با رویکردی ترکیبی (کمی ـ کیفی) انجام شده است. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با متخصصان مدیریت شهری جمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در این پژوهش یافته‌های کیفی به‌ عنوان مبنای طراحی ابزار کمی (پرسشنامه) قرار گرفته و در مرحلۀ کمی، میزان اهمیت و شدت این عوامل در بین گروه‌های ساکن و غیر ساکن در شهر شیراز با استفاده از آزمون غیرپارامتریک Mann–Whitney U سنجیده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ساکنان به دلیل احساس مالکیت فضایی، راه‌بندها را عاملی برای افزایش امنیت، انسجام محلی و ارتقای کیفیت زندگی می‌دانند، در حالی ‌که غیرساکنان آن را ناشی از ضعف برنامه‌ریزی شهری و موجب محدودیت در استفاده از فضای عمومی تلقی می‌کنند. در نتیجه، این پدیده برای دو گروه اجتماعی معنا و کارکردی متفاوت دارد و برداشت‌های متضادی دربارۀ نقش آن در عدالت فضایی ایجاد می‌کند. همچنین، نتایج نشان می‌دهند خصوصی‌سازی بن‌بست‌های مسکونی و ایجاد راه‌بندها نه فقط به عنوان یک مداخلۀ فیزیکی، بلکه به عنوان پدیده‌ای اجتماعی ـ فضایی با پیامدهای متفاوتی همراه است و مدیریت درست آن‌ها، به درک این تفاوت‌ها و طراحی سیاست‌های حساس به زمینه نیاز دارد. https://www.juep.net/article_250307_5b36a8ae59566a8bc49b4dd4366c9a64.pdf