مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران اقتصاد و برنامه ریزی شهری 2821-2118 7 12 2027 03 19 Urban profile: An integrated analysis of Mehriz with an emphasis on water governance and spatial justice in arid climates پروندۀ شهری: تحلیل یکپارچۀ مهریز با تأکید بر حکمرانی آب و عدالت فضایی در اقلیم خشک 4 27 247095 10.22034/uep.2026.583311.1900 FA سیده صبا جمالی دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0006-9949-6107 امین محتاج‌الله یزدی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0002-2193-8180 Journal Article 2026 05 26 The garden city of Mehriz faces simultaneous challenges of water crisis, spatial inequality, and weak urban governance, which threaten its ecological sustainability and historical identity. Using a case study approach, this research utilized national population and housing census data, statutory documents, and field observations, analyzing data by integrating six analytical frameworks: SWOT, DPSIR, PESTEL, Porter, VRIO, and fishbone. Results showed the Mehriz plain aquifer declines by 0.5 to 1 meter annually, and approximately 30 percent of water is wasted in the distribution network. Also, the city’s per capita green space (6.6 square meters) is lower than the national standard, and a significant gap exists between the population density of the historic fabric (over 120 persons per hectare) and peripheral developments (under 50 persons per hectare). The DPSIR analysis demonstrated that aquifer depletion intensifies spatial inequality through orchard degradation, land-use conversion, and reduced environmental quality. The VRIO analysis indicated that qanats and the garden-city structure, despite their value, rarity, and inimitability, have not become a developmental advantage due to weak institutional organization. Furthermore, the fishbone analysis identified the root of problems in institutional fragmentation, poor coordination among responsible agencies, and the dominance of static physical planning. Accordingly, the main challenge of Mehriz is not absolute water scarcity, but the weakness of integrated water and spatial governance. Establishing integrated aquifer and garden-city management, reducing network water loss, continuously monitoring water resources, and utilizing qanat capacities in urban planning can enhance the resilience of this garden city in arid climate conditions. باغ‌شهر مهریز با چالش‌های هم‌زمان بحران آب، نابرابری فضایی و ضعف حکمرانی شهری مواجه است که پایداری اکولوژیک و هویت تاریخی آن را تهدید می‌کند. این پژوهش با رویکرد مطالعۀ موردی، از داده‌های سرشماری عمومی نفوس و مسکن، اسناد فرادست و مشاهدات میدانی بهره گرفت و تحلیل داده‌ها را با تلفیق شش چارچوب تحلیلی شامل SWOT،‏ DPSIR،‏ PESTEL،‏ Porter،‏ VRIO و Fishbone انجام داد. نتایج نشان داد تراز آبخوان دشت مهریز سالانه 5/0 تا ۱ متر افت می‌کند و حدود ۳۰ درصد آب در شبکۀ توزیع هدر می‌رود. همچنین، سرانۀ فضای سبز شهر (6/6 مترمربع) پایین‌تر از استاندارد ملی است و شکاف قابل‌ توجهی میان تراکم جمعیتی بافت تاریخی (بیش از ۱۲۰ نفر در هکتار) و توسعه‌های پیرامونی (کمتر از ۵۰ نفر در هکتار) وجود دارد. تحلیل DPSIR نشان داد افت آبخوان از طریق زوال باغ‌ها، تغییر کاربری اراضی و کاهش کیفیت محیطی، نابرابری فضایی را تشدید می‌کند. تحلیل VRIO نیز بیانگر آن است که قنات‌ها و ساختار باغ‌شهری، با وجود ارزشمندی، نایابی و دشواری تقلید، به دلیل ضعف سازماندهی نهادی به مزیت توسعه‌ای تبدیل نشده‌اند. همچنین، تحلیل Fishbone ریشۀ مشکلات را در پراکندگی نهادی، ضعف هماهنگی بین دستگاه‌های مسئول و غلبۀ برنامه‌ریزی کالبدی ایستا شناسایی کرد. بر این‌اساس، چالش اصلی مهریز نه کمبود مطلق منابع آب، بلکه ضعف حکمرانی یکپارچۀ آب و فضا است. استقرار مدیریت یکپارچۀ آبخوان و باغ‌شهر، کاهش هدررفت شبکه، پایش مستمر منابع آب و بهره‌گیری از ظرفیت قنات‌ها در برنامه‌ریزی شهری، می‌تواند تاب‌آوری این باغ‌شهر را در شرایط اقلیم خشک ارتقا دهد. https://www.juep.net/article_247095_20eb29960f85b7695705f150039ee0d0.pdf