مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران اقتصاد و برنامه ریزی شهری 2821-2118 7 7 2026 09 23 Explaining the role of smart urbanization in enhancing urban livability: a case study of District 6, Tehran تبیین نقش هوشمندسازی شهری در ارتقای زیست‌پذیری شهری: مطالعۀ موردی منطقۀ ۶ تهران 52 64 242512 10.22034/uep.2026.575350.1837 FA سهیلا عنانی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران‌ 0009-0007-8957-4535 سید علیرضا کوچکی پژوهشگر دکتری گروه مهندسی طراحی محیط زیست دانشگاه تهران، دانشکدۀ محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران‌ آرام خضرلو مربی گروه معماری، دانشکدۀ معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران‌ 0000-0003-0140-5977 Journal Article 2026 02 12 In recent decades, cities worldwide have faced complex challenges such as population growth, economic activity density, and resource constraints, making urban smartification and the enhancement of urban livability increasingly essential. This study aimed to elucidate the mechanisms through which urban smartification affects livability in District 6 of Tehran, focusing on the interaction among technology, governance, social justice, and citizens’ lived experiences. A mixed-methods approach was employed: thirteen semi-structured interviews were conducted with urban managers, smart city experts, and livability researchers, followed by thematic analysis to identify seven core constructs. Quantitative data were collected via a structured questionnaire and analyzed using structural equation modeling (SEM). Results indicated that the constructs “governance, power, and decision-making” (β = 0.71) and “equity, inclusion, and marginalized groups” (β = 0.71) had the strongest influence on urban livability. Additionally, “space and lived experience” (β = 0.74) and “potential capacities” (β = 0.75) significantly contributed to environmental quality and policy adaptability. Integrating qualitative and quantitative findings revealed that citizens’ real ability to use technology, limited participation in governance, and spatial inequalities were key constraints on livability. Findings suggest that smart city initiatives without a human-centered, participatory, and justice-oriented approach cannot meaningfully improve citizens’ lived experiences or quality of life. The study provides a context-specific conceptual framework that can guide policymakers, urban managers, and researchers in densely populated urban areas. در دهه‌های اخیر، شهرهای جهان با چالش‌های پیچیده‌ای همچون رشد جمعیت، تراکم فعالیت‌های اقتصادی و محدودیت منابع مواجه شده‌اند، که توجه به هوشمندسازی شهری و ارتقای زیست‌پذیری را ضروری ساخته است. این پژوهش با هدف تبیین سازوکار تأثیر هوشمندسازی شهری بر زیست‌پذیری در منطقۀ ۶ تهران انجام شد و تلاش کرد تعامل میان فناوری، حکمرانی، عدالت اجتماعی و تجربۀ زیستۀ شهروندان را تحلیل کند. روش تحقیق ترکیبی کیفی ـ کمی بود: ۱۳ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با مدیران شهری، متخصصان حوزۀ شهر هوشمند و پژوهشگران زیست‌پذیری انجام شد و تحلیل تماتیک برای استخراج ۷ سازۀ اصلی صورت گرفت. سپس داده‌های کمی از طریق پرسشنامه و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شد. نتایج نشان داد سازۀ «حکمرانی، قدرت و تصمیم‌گیری» با بیشترین اثرگذاری (β = 0.71) و سازه «عدالت، شمول و گروه‌های نادیده‌گرفته‌شده» (β = 0.71) بیشترین نقش را در ارتقای زیست‌پذیری شهری ایفا می‌کنند. همچنین، سازه‌های «فضا و تجربۀ زیسته» (β = 0.74) و «ظرفیت‌ها و امکان‌های بالقوه» (β = 0.75) نقش قابل توجهی در ارتقای کیفیت محیط و قابلیت بازتعریف سیاست‌ها داشتند. تحلیل همبستگی و تلفیق داده‌های کیفی با نتایج کمی نشان داد توان واقعی شهروندان برای استفادۀ معنادار از فناوری، مشارکت محدود در حکمرانی و نابرابری‌های فضایی از عوامل کلیدی محدودکنندۀ زیست‌پذیری در منطقۀ ۶ هستند. یافته‌ها نشان می‌دهد هوشمندسازی شهری بدون رویکرد انسان‌محور، مشارکتی و عدالت‌محور نمی‌تواند به بهبود تجربۀ زیسته و کیفیت زندگی شهروندان منجر شود. این پژوهش چارچوب مفهومی بومی‌شده‌ای ارائه می‌دهد که می‌تواند برای سیاست‌گذاران، مدیران شهری و پژوهشگران برنامه‌ریزی شهری در بافت‌های پرتراکم کاربرد داشته باشد. https://www.juep.net/article_242512_b51251d304bcb87d5b716a1a861539d1.pdf