مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران اقتصاد و برنامه ریزی شهری 2821-2118 7 4 2026 06 22 Spatial analysis of unsafe areas in molavi neighborhood of qazvin city based on the analytic network process (ANP) and geographic information system (GIS) تحلیل مکانی فضاهای ناامن محلۀ مولوی شهر قزوین مبتنی بر رویکرد شبکه‌ای ANP و سامانۀ اطلاعات جغرافیایی GIS 140 162 235163 10.22034/uep.2025.556460.1759 FA فاطمه غیاثوند کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی‌(ره)، قزوین، ایران 0009-0008-7904-8766 ملیحه باباخانی استادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی‌(ره)، قزوین، ایران 0000-0002-0585-7447 محمدرضا یزدان‌پناه شاه‌آبادی استادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0003-3152-9663 Journal Article 2025 11 03 Ensuring environmental security in urban contexts, particularly in neighborhoods with deteriorated fabric, is a fundamental component for improving urban quality of life and preventing spaces from becoming crime hotspots. This is a fundamental necessity in the urban planning and management process and plays an important role in creating a sense of security, social sustainability, and increasing the desirability of public spaces. This research, using a quantitative method and focusing on practical results, aims to provide a precise and operational analytical framework. The main goal of this research is a comprehensive spatial analysis and prioritization of unsafe urban spaces. The study area of this research is the Molavi neighborhood of Qazvin, which is one of the sensitive urban contexts that requires targeted intervention in environmental security. To achieve this goal, researchers developed an advanced analytical framework that integrated analytic network process (ANP) and spatial analysis of the Geographic Information System (GIS), with the Fuzzy ANP method. The results of the ANP analysis showed that, among the three main criteria for determining unsafe spaces in the neighborhood, “function” had the highest priority (0.488), followed by “physical form” (0.308) and “environmental quality” (0.204). Among the sub-criteria, “neighborhood blind spots” (0.223) and “insufficient lighting” (0.213) had the highest weights, while “inconsistent walls” (0.001) had the least importance in intensifying the feeling of insecurity. The Fuzzy ANP spatial analysis showed that most unsafe spaces were concentrated in the central, western, and southwestern parts of the Molavi neighborhood. This analysis clearly revealed the spatial heterogeneity in the distribution of security in the Molavi neighborhood. Insecurity hotspots were systematically associated with structural weaknesses in the physical form of the neighborhood (passages with inappropriate geometry and blind spots), lack of social supervision by residents, lack of lighting, the presence of abandoned buildings, and the management-development gap of the neighborhood, which practically removed these areas from the circle of attention and effective urban planning interventions. Finally, according to the map of unsafe spaces, the neighborhood was zoned into three security levels: ‘weak’, ‘medium’, and ‘high’ to formulate targeted intervention strategies. Key suggested solutions include: increasing social surveillance in the neighborhood (through mixing local uses and designing pause spaces in the neighborhood), emphasizing active and adaptive lighting, using high-resolution cameras and night vision, and employing modern security technology such as a WebGIS-based continuous monitoring system and smart cameras (equipped with analytical capabilities). These solutions offer a practical tool for urban designers and planners to take an effective step towards enhancing neighborhood security by targeting areas prone to crime. تأمین امنیت محیطی در بافت‌های شهری، به‌ویژه در محلات با بافت فرسوده، به عنوان یک مؤلفۀ بنیادین برای ارتقای کیفیت زندگی شهری و جلوگیری از تبدیل شدن فضاها به کانون‌های جرم‌خیز، به‌ شمار می‌آید. این امر، ضرورتی اساسی در فرایند برنامه‌ریزی و مدیریت شهری است و نقش مهمی در ایجاد احساس امنیت، پایداری اجتماعی و افزایش مطلوبیت فضاهای عمومی ایفا می‌کند. این پژوهش با روش کمی و با تمرکز بر نتایج کاربردی، در تلاش است تا یک چارچوب تحلیلی دقیق و عملیاتی ارائه دهد. هدف اصلی این تحقیق، تحلیل مکانی جامع و اولویت‌بندی فضاهای ناامن شهری است. محدودۀ مورد مطالعۀ این پژوهش، محلۀ مولوی شهر قزوین است که یکی از بافت‌های حساس شهری نیازمند مداخلۀ هدفمند در زمینۀ امنیت محیطی به شمار می‌آید. برای نیل به این هدف، محققان به تدوین نوعی چارچوب تحلیلی پیشرفته روی آورده‌اند که مبتنی بر تلفیق تحلیل شبکۀ سلسله‌مراتبی (ANP) و تحلیل مکانی سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (GIS)؛ روش ANP Fuzzy استوار است. نتایج تحلیل ANP نشان داد از سه معیار اصلی در تعیین فضاهای ناامن محله؛ «عملکرد» با وزن (0/488)، «فرم کالبدی» با وزن (0/308) و «کیفیت محیطی» با وزن 0/204 به‌ترتیب بالاترین اولویت را از نظر کارشناسان برای شناسایی فضاهای ناامن داشته‌اند. در حالی که در میان معیارهای فرعی؛ «نقاط کور محله» 0/223 و «عدم روشنایی کافی» 0/213 بیشترین وزن و «جداره‌های ناهمخوان» با وزن 0/001 کمترین اهمیت را در تشدید احساس ناامنی داشتند. تحلیل مکانی ANP Fuzzy نشان می‌دهد اغلب فضاهای ناامن در بخش‌های مرکزی، غرب و جنوب غربی محلۀ مولوی متمرکز هستند. این تحلیل به‌روشنی ناهمگونی فضایی در توزیع امنیت محلۀ مولوی را آشکار ساخت. کانون‌های ناامنی به طور سیستماتیک با ضعف ساختاری در اصول فرم کالبدی محله (معابر با هندسۀ نامناسب و نقاط کور)، عدم نظارت اجتماعی توسط ساکنان، عدم روشنایی، وجود بناهای رها‌شده در ارتباط هستند و همچنین شکاف مدیریتی ـ توسعه‌ای محله است، که به خارج شدن این محدوده‌ها از دایرۀ توجه و مداخلات مؤثر برنامه‌ریزی شهری منجر شده است. در نهایت، با توجه به نقشۀ فضاهای ناامن، محله به سه سطح امنیتی «ضعیف»، «متوسط» و «بالا» پهنه‌بندی شد تا استراتژی‌های مداخله‌ای هدفمند تدوین شود. راهکارهای کلیدی پیشنهادی شامل: افزایش نظارت اجتماعی در محله (‌از طریق اختلاط کاربری‌های محلی، طراحی فضاهای مکث در محله)، تأکید بر روشنایی فعال و تطبیق‌پذیر، استفاده از دوربین‌های با وضوح بالا و دید در شب، به‌کارگیری فناوری نوین امنیتی همچون‌؛ سیستم پایش مستمر مبتنی WebGis و دوربین‌های هوشمند (مجهز به قابلیت‌های تحلیلی) این راهکارها ابزاری کاربردی برای طراحان و برنامه‌ریزان شهری فراهم می‌سازد تا با تمرکز بر کاهش مناطق مستعد وقوع جرم، گامی مؤثر به منظور ارتقای امنیت محله بردارند. https://www.juep.net/article_235163_1b185660481de822df4d173fbdb90908.pdf